LẦU XANH

LẦU XANH

Hai chữ ‘Lầu xanh’ ban đầu có thực sự xấu như người ta vẫn nghĩ?

Ý nghĩa thực sự ban đầu của từ ‘lầu xanh’ hoàn toàn không xấu như ngày nay người ta vẫn tưởng. Trải qua một thời kỳ lịch sử lâu dài, hậu nhân đã biến đổi và bóp méo nghĩa của từ này ra sao mà kể từ đó ‘lầu xanh’ dần dần trở thành một danh từ dùng để chỉ những nơi ô tạp, chuyên đón khách phong lưu tới tìm hoa ghẹo nguyệt ?

Ngày xưa, ‘lầu xanh’ vốn là từ dùng để chỉ dinh phủ của các nhà vương tôn quý tộc, quan lại quyền quý, hoặc căn lầu lớn của vốn là nơi ở của những phi tần, thiếu nữ khuê các. Tào Thực – Con trai Tào Tháo cũng là một thi nhân nức tiếng thời Tam Quốc (220-264) có viết:

“Thanh lâu lâm đại lộ, 

Cao môn kết trùng quan”.

(Mỹ nữ thiên)

Tạm dịch:

“Lầu xanh bên đường lớn, 

Cửa cao mấy lần then”.

Điển tích về hai từ: ‘Lầu xanh’ có lẽ bắt nguồn từ thời nhà Tề, tương truyền khi ấy vua Võ Đế từng xuống lệnh bắt dân phu và Bộ công ra sức xây cất những tòa lầu vừa cao lớn vừa nguy nga lộng lẫy, lại cho sơn các cửa sổ đều là màu xanh để phân biệt với các phủ lầu của quan lại bình dân khác. Những căn lầu sơn cửa màu xanh đó cũng chính là nơi nhà vua tới ngự cùng với các cung tần mỹ nữ.

Đua theo lệ ấy, về sau những dinh, phủ, lầu thuộc dòng dõi công hầu, vương tướng, quan lại… cũng sơn cửa bằng màu xanh để phô trương vẻ uy nghi quyền quý. Bởi vậy thời đó dân chúng thường gọi chỗ ở của bậc vua chúa, quan lại là chốn “lầu xanh”.

Về sau này thì ngay cả những gia đình giàu sang quyền quý, phú hộ, viên ngoại… cũng thích sơn lầu màu xanh cho khác biệt. Nhất là những gia đình nào có tiểu thư khuê các lại sắp đến tuổi cập kê thì gia chủ thường sơn lầu màu xanh những mong cho con gái nhà mình được gả vào nơi cung vàng điện ngọc hoặc chí ít là những nơi môn đăng hộ đối. Bởi vậy nên thuở đó nhà nào có cửa sổ hoặc lầu các sơn xanh thì gia đình đó thường có thiếu nữ xinh đẹp khuê các, được nhiều bậc vương tôn, công tử chú ý.

Những nhà có cửa sổ hoặc lầu các sơn xanh thì gia đình đó thường có thiếu nữ xinh đẹp khuê các. (Ảnh: youtube.com)

Lại nói, lúc bấy giờ phường buôn phấn bán hương cũng bon chen mà chạy theo thời cuộc. Họ tuyển thêm gái đẹp, mở lầu rước khách trăng hoa và coi đó là một nghề hốt bạc. Để quyến rũ và thu hút sự chú ý của những vị khách ham vui, các mụ chủ chứa ‘ma ma’, ‘Tú Bà’ cũng lại “lập lờ đánh lận con đen” bằng cách sơn lầu màu xanh để chiêu dụ khách hàng.

Ý nghĩa thực sự của từ “lầu xanh” đã bị biến đổi kể từ đó, và dần dần trở thành danh từ chỉ những nơi chuyên đón khách phong lưu tới tìm hoa ghẹo nguyệt, hưởng thú truy hoan trụy lạc.

Sang đến thời Đường, thi nhân Đỗ Mục có viết:

Lạc phách giang hồ tải tửu hành 

Sở yêu tiêm tế chưởng trung khinh 

Thập niên nhất giác Dương Châu mộng 

Doanh đắc thanh lâu bạc hạnh danh.

(Khiển hoài)

Tạm dịch:

“Quẩy rượu lang thang khắp đó đây 

Lưng thon gái Sở nhẹ trên tay 

Mười năm tỉnh giấc Dương Châu mộng 

Để lại lầu xanh tiếng mặt dầy”.

Trong tác phẩm “Truyện Kiều” của Nguyễn Du, đoạn tả quang cảnh trong lầu xanh của Tú Bà, tác giả đã viết như sau:

“Giữa thì hương án hẳn hoi 

Trên treo một tượng trắng đôi lông mày 

Lầu xanh quen thói xưa nay 

Nghề này thì lấy ông này tiên sư 

Hương hoa hôm sớm phụng thờ”…

Về sau, vì sự biến dị trong tư tưởng mà người ta coi Lầu Xanh tượng trưng cho chốn ăn chơi trụy lac… (Ảnh: kotaku.com)

Vì sao Nguyễn Du lại tả như vậy? Điển tích lưu truyền rằng: ở các lầu xanh ngày xưa, các mụ chủ chứa kiểu như Tú Bà kể trên thường dựng một bàn hương án tại giữa nhà, phía trên có treo một tượng đồ. Tượng này vẽ hình người có đôi lông mày màu trắng gọi là Bạch Mi thần (thần Mày Trắng).

Sách ‘Dã Hoạch biên’ có chép: “Các thanh lâu thường thờ thần Bạch Mi. Thần này mặt to, râu dài, cưỡi ngựa cầm dao, xem na ná như hình Quan Công, nhưng lông mày trắng và mắt đỏ”.

Không ai tìm hiểu xem trong tranh vẽ ai và lai lịch thần Mày Trắng ra sao. Nhưng các thanh lâu thời xưa ấy đều quen thờ như vậy. Họ coi vị này như một tổ sư của nghề để thờ phụng cầu tài, những mong thần Mày Trắng phù hộ cho họ làm ăn phát đạt, cửa hàng cũng được đông khách giống như bao phường buôn bán khác. Vậy cớ sao trong đoạn thơ tiếp sau Nguyễn Du lại viết:

“Cô nào xấu vía, có thưa mối hàng 

Cởi xiêm trút áo sỗ sàng 

Trước thần sẽ nguyện mảnh hương lầm rầm 

Đổi hoa lót xuống chiếu nằm 

Bướm ong bay lại ầm ầm tứ vi”…

Theo tư liệu ghi chép lại từ thời nhà Minh (1368-1644), các cô gái hành nghề ở lầu xanh mỗi khi xui xẻo ế hàng thường có cách đuổi vía khá lạ lùng quái đản: họ bước đến trước bàn thờ thần Mày Trắng, trút bỏ hết xiêm y, đốt hương vái lạy cầu xin. Đoạn lấy hoa mới đổi lấy hoa đã cúng trên bàn thờ rồi đem lót dưới chiếu mình nằm. Theo quan niệm của họ thì làm như thế ắt sẽ đắt khách. Không ai tìm hiểu xem sự tình có linh nghiệm đúng như vậy hay không, chỉ biết những chuyện như thế đã được nói tới trong tư liệu và thi phẩm.

Sau này khi khái quát quãng đời đầy éo le, tủi nhục của Kiều kể từ độ gia biến và lưu lạc, Nguyễn Du cũng đã viết :

“Hết nạn nọ đến nạn kia, 

Thanh lâu hai lượt, thanh y hai lần”.

Đường Uyên

Vĩnh Bảo sưu tầm 8/12/2019

NÓI VÀ IM LẶNG

NÓI VÀ IM LẶNG

Cổ nhân có câu, khi một người “thao thao bất tuyệt” thì suy nghĩ của người ấy đã bị chính cái miệng nhiều lời mưu sát một nửa rồi.Trầm tĩnh là cách xử sự thông minh nhất trong đối nhân xử thế và giải quyết sự việc. Nói chuyện xuất từ thiên tính, im lặng xuất từ trí tuệ.
Trầm tĩnh, im lặng không có nghĩa là không nói bất cứ điều gì cả, mà là chỉ nên nói những lời hữu dụng và lời nên nói. Lời nói không có nội dung thì sẽ chỉ là thanh âm không có tư tưởng, suy nghĩ phát ra mà thôi.

Khi chúng ta nói chuyện “thao thao bất tuyệt” mà người nghe không nói lời nào, chỉ gật đầu cho qua thì chính là lúc chúng ta cần dừng lại.

Im lặng rất nhiều khi có sức mạnh vô cùng lớn, sức mạnh ấy giống như có thể tụ hợp được hết thảy màu sắc của ánh sáng vậy. Từ xưa đến nay, rất ít người bởi vì trầm tĩnh mà phải hối hận nhưng lại có rất nhiều người bởi vì nói nhiều mà hối hận không bù đắp nổi.
Trong cuộc sống, những người chân thành thì thường ít nói,Trượt chân còn có thể đứng dậy đi tiếp, lời nói lỡ thì khó vãn hồi. Nói lời không phù hợp, không nên thì không bằng im lặng, Tiểu nhân nói hỗn tạp mà trống rỗng, người quân tử nói ngắn gọn mà chân thật.

Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú là vị Hoàng đế sáng lập nhà Đông Hán. Ông từng có lần nếm mùi thất bại. Trong một lần tuần tra vào ban đêm, ông muốn đến xem một chút trạng thái của binh lính sau cuộc bại trận như thế nào. Ông thấy trong một chiếc lều có một vài người đang khóc sướt mướt, thê thảm.

Lại đến chiếc lều bên cạnh, đi đến trước màn trướng, ông nhìn vào bên trong thì thấy một tướng quân trẻ tuổi đang cầm mảnh vải lau chùi vũ khí và mũ giáp sắt của mình. Điều khiến Lưu Tú ngạc nhiên hơn là vẻ mặt của tướng quân này không hề đau thương, cũng không uể oải chán nản, càng không bực tức phẫn nộ. Nhưng người này cũng không vui vẻ gì mà chỉ trầm mặc, không nói gì. Anh ta không ngừng lau chùi binh khí đang cầm trong tay, giống như đang chuẩn bị tư thế lập tức có thể đứng dậy chiến đấu tiếp.

Lưu Tú bất giác thấy kinh động, thầm nghĩ người này nhất định về sau nhất định sẽ làm được việc lớn. Vị tướng quân trẻ tuổi ấy chính là đại tướng quân Ngô Hán nhà Đông Hán sau này.

Trí giả nghĩ trước nói sau, kẻ vô minh nói trước nghĩ sau . Đối với một sự việc, người mà có thể hiểu rõ nhất, biết nhiều nhất thông thường không phải người nói “thao thao bất tuyệt” mà là người không dễ để lộ tiếng nói và nét mặt. họ hiểu nhiều mà nói ít. Họ suy nghĩ kỹ lưỡng rồi mới nói. Đó cũng là đức tính khiêm cung, không phô trương bản thân mình.Cổ nhân có câu, việc chưa tới không nên nói nhiều, việc tới rồi không cần động thanh sắc, việc đã xong không cần khoa trương tài năng.

sự trầm tĩnh, trầm mặc là sách lược của người thông minh. Một người sẽ dễ dàng bị nhiều lời nói của người khác làm tổn thương hơn là bị sự im lặng của một người làm tổn thương. Người xưa luôn dạy rằng, trí tuệ từ nghe mà có được, hối hận từ lời nói mà sinh ra. Cho nên, cũng có câu: “Chân nhân bất lộ tướng, lộ tướng phi chân nhân” . Người chân chính có trí tuệ lấy phòng thủ để tấn công, lấy lặng lẽ để lên tiếng.

(Sưu tầm trên mạng)

Vĩnh Bảo sưu tầm 1/12/2019

THỊT HEO 2 ĐẦU DA - ĐẶC SẢN ĐÀ NẴNG..

THỊT HEO 2 ĐẦU DA - ĐẶC SẢN ĐÀ NẴNG 

Cái tên ấn tượng và gây tò mò sẽ khiến bạn tự hỏi đây là món “cao lương” gì. Nhưng thực tế bạn có thể đã ăn qua món ăn này. Thịt heo 2 đầu da thực sự chính là thịt heo…luộc, hay nói chuẩn hơn là món gỏi cuốn thịt heo luộc; một đặc sản Đà Nẵng bạn không thể không thử.

Nhưng cũng không chỉ đơn giản là thịt heo luộc, cái chính yếu là miếng thịt giữ được một lớp da ở hai đầu. Ở đây, người làm bếp phải cắt sao cho thật khéo: Con heo lấy thịt nặng chỉ chừng 70kg. Phần thịt được lấy là thịt mông đùi sau của heo (người trong nam gọi là đùi gọ). Đầu bếp cắt phần thịt thành những miếng mỏng đến vài mi-li-mét, rộng chừng 3 – 5cm, dài chừng 10 – 15cm. Điều cốt yếu là miếng thịt phải còn miếng mỡ dọc theo thớ thịt, kèm miếng da ở hai đầu, và vậy thì ra cái tên

Khi nấu lên thì miếng thịt phải nổi đường gân mỡ ở giữa lúc chín, tạo hình bán nguyệt. Phần mỡ phải thật trong thì mới gọi là đạt yêu cầu. Tuy nhiên, thịt heo luộc có đặc biệt cỡ nào thì cũng không thể có hương vị xuất sắc một mình. Để thưởng thức món này, cần có những nguyên liệu khác. Để tạo nên hương vị của món ăn này, cần có mì lá (một loại bánh mỏng, làm từ bột gạo, tựa tựa như da bánh ướt), bánh đa nướng thơm lừng, và mắm nêm ngon. Cuốn kèm là đủ các loại rau xà lách, tía tô, húng lủi, húng cây, diếp cá…; khóm, chuối chát, dưa leo xắt lát để tạo khác biệt trong mùi vị.

Khi ăn, bạn cũng khéo chừng, cuốn thật chắc để các nguyên liệu không bị rớt ra khi cuốn. Trước hết người ta lót bánh tráng ngoài cùng, sau đó để mì lá lên. Kế đó là các loại rau, rồi bánh đa bóp từng miếng, rồi sau cùng mới là miếng thịt 2 đầu da. Cuốn lại thành cuốn thật chắc tay, chấm vào mắm nêm. Một miếng cắn của bánh cuốn là bạn đã cảm nhận được cái giòn của bánh tráng, bột mềm của mì lá, vị thanh mát của các loại rau, chất ngọt và béo của miếng thịt mỡ, vị mặn và cay nồng của mắm nêm, tạo nên một vũ điệu mùi vị đậm đà trên đầu lưỡi.

Để thưởng thức đúng điệu, người ta cắt thêm những trái ớt xanh, giòn, ngọt dịu, loại ớt chỉ có ở vùng Quảng Nam, Đà Nẵng, để cắn ăn kèm hoặc dầm vào mắm nêm.

*Có thể bạn chưa biết: năm 2012, đầu bếp nổi tiếng Martin Yan (“Yan Can Cook”) đã đến Đà Nẵng để ghi hình và giới thiệu cho bạn bè quốc tế biết đến món ăn này.

“…nước chấm thì miễn chê, nó quá ngon với khẩu vị của tôi! Nói chung, tất cả đều rất tuyệt.” Yan chia sẻ. (Ảnh: Internet)

Nghe chừng đơn giản nhưng thật sự rất khó để cắt được những miếng thịt được gọi là “2 đầu da”, huống chi là đẹp. Nhưng nếu yêu thích và quyết tâm, biết đâu bạn cũng có thể làm được và đãi cả nhà một bữa bánh tráng cuốn thịt luộc vô cùng độc lạ!

Nguyễn Phúc

Bật mí cách làm thịt heo 2 đầu da.

Vĩnh Bảo sưu tầm 29/11/2019

Bốn động tác đơn giản nhưng tác dụng rất tốt cho sức khoẻ.

Bốn động tác đơn giản nhưng tác dụng rất tốt cho sức khoẻ

Theo các chuyên gia dưỡng sinh hàng đầu tại Trung Quốc, kiên trì thực hiện 4 động tác đơn giản dưới đây sẽ giúp bạn thu được những kết quả trên cả mong đợi.

Sở hữu nhịp sống gấp gáp và áp lực cuộc sống ở mức cao, nhiều người hiện đại đều gần như không có thời gian quan tâm đến sức khỏe và chăm sóc cơ thể.  Trong khi đó, khi bước vào độ tuổi trung niên, dây chằng của chúng ta bắt đầu có dấu hiệu thoái hóa, sự săn chắc của bắp thịt giảm xuống, cơ và xương yếu dần, công năng của các cơ quan đều suy giảm từng ngày.  Kỳ thực, việc dưỡng sinh không hề tốn thời gian và công sức như nhiều người vẫn nghĩ. Chỉ cần chú ý một vài chi tiết nhỏ trong đời sống hằng ngày cũng có thể giúp bạn chăm sóc cơ thể, cải thiện sức khỏe một cách đáng kể.

1. Bóp đầu gối

Trung y có quan niệm: “Người già, chân sẽ già trước”. Mà bộ phận lão hóa sớm nhất trên chân lại chính là đầu gối.

Đầu gối sở hữu kết cấu vô cùng phức tạp. Đây là bộ phận ít thịt, nhiều gân, tuần hoàn máu tương đối kém nên dễ bị nhiễm lạnh và tổn thương. Vì vậy, bảo vệ đầu gối cần chú ý hai yếu tố là giữ ấm và massage thường xuyên.

Các chuyên gia kiến nghị, người trung tuổi bất cứ khi nào ngồi ở vị trí cố định cũng nên hình thành thói quen dùng hai tay che đầu gối, đồng thời dùng ngón tay massage thường xuyên bộ phận này.

Lòng bàn tay che đầu gối có thể duy trì độ ấm. Trong khi đó, 5 ngón tay massage khoảng 80 – 90 lần sẽ mang tới công hiệu tương đương châm cứu, giúp tăng cường tuần hoàn máu ở đầu gối.

Kết hợp giữ ấm và xoa bóp có tác dụng giảm đầu khớp gối, thúc đẩy tuần hoàn máu, làm chậm tốc độ lão hóa và phòng ngừa một số bệnh lý có liên quan khác.

2. Nắm tay khi đi bộ

Nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng, người sở hữu sức nắm càng lớn thì tuổi thọ càng cao. Một số nghiên cứu khác lại cho thấy, độ linh hoạt của các ngón tay càng tốt thì não bộ càng chậm bị lão hóa.

Để luyện tập sức nắm cũng như rèn luyện độ linh hoạt của ngón tay, mỗi khi đi bộ, bạn nên tích hợp với bài tập luyện cổ tay và ngón tay như sau:

Đưa cổ tay hướng lên trên, năm ngón tay hướng về phía trước, lòng bàn tay hướng xuống, sau đó xoay tròn cổ tay từ trước về sau và thuận thế nắm tay thành hình nắm đấm.

Trung y quan niệm, cổ tay là nơi đi qua của Kinh Thủ Thái Âm Phế. Thông qua việc xoay tròn cổ tay, bạn có thể kích thích các huyệt vị tại đây, khai thông kinh lạc, củng cố chức năng của lục phủ ngũ tạng.

Cùng với đó, khi nắm tay thành hình nắm đấm, các ngón tay sẽ vừa vặn ấn vào vị trí huyệt Lao Cung. Huyệt vị này thông với tim, khi được kích thích sẽ mang lại tác dụng an thần, bổ tim, thanh gan.

Bài tập xoay cổ tay và rèn sức nắm như trên tốt nhất nên tích hợp ngay trong khi đi bộ hoặc bất cứ lúc nào có thời gian rảnh rỗi. Người tập cần chú ý vận động cổ tay trước khi nắm thành nắm đấm, mỗi lần duy trì trong 3-4 giây rồi lặp lại quy trình ban đầu.

Chuỗi động tác xoay cổ tay và nắm thành quyền sẽ giúp bạn rèn sức nắm và tăng độ linh hoạt của các ngón tay. (Ảnh minh họa: Nguồn Internet).

3. Luyện tập cơ thắt hậu môn khi nằm

Trung y quan niệm, hậu môn là gặp nhau của ba đường kinh mạch, bao gồm mạch Nhâm, mạch Đốc và mạch Xung.

Mạch Nhâm chủ âm, mạch Đốc chủ Dương, còn mạch Xung được ví như “bể máu” của cơ thể.

Bài luyện tập cơ thắt hậu môn nên được thực hiện trong tư thế nằm. Bạn chú ý hít vào từ từ, khi hít vào thì cửa hậu môn co thắt nhẹ một chút, cảm giác sẽ tương tự như nhịn đại tiện, giữ trong 4-5 giây rồi thở ra và thả lỏng, sau đó lặp lại quy trình, mỗi ngày thực hiện vài lần là được.

Bài tập co thắt hậu môn có thể xúc tiến tuần hoàn khí huyết, điều hòa âm dương. Bên cạnh đó, thường xuyên luyện tập co thắt hậu môn sẽ giúp kích thích huyệt Hội Âm, tốt cho hệ sinh dục và hệ bài tiết.

Luyện tập cơ thắt hậu môn còn có khả năng làm co búi trĩ từ đó hỗ trợ điều trị bệnh trĩ. (Hình minh họa).

4. Đứng kiễng gót chân

Chân được ví như “gốc rễ của tinh khí”, cũng là nơi tập hợp nhiều huyệt vị nhất trên cơ thể con người.

Đặc biệt, gót chân là nơi tập trung phản xạ của cả bàn chân. Luyện tập đứng nhấc gót chân vài phút mỗi ngày có thể tăng cường độ phản ứng nhạy bén của bàn chân, luyện tập khả năng giữ thăng bằng, phòng ngừa đột quỵ và tai biến ở người lớn tuổi.

*Theo Health Sina/anle20

Vĩnh Bảo sưu tầm 26/11/2019

VĂN HÓA ẨM THỰC TRUYỀN THỐNG TRUNG HOA

VĂN HÓA ẨM THỰC TRUYỀN THỐNG TRUNG HOA

Đằng sau ẩm thực Trung Hoa là cả một câu chuyện lịch sử dài và các giá trị văn hoá truyền thống

Thực phẩm ngoài việc đáp ứng nhu cầu của con người, còn giúp chúng ta gắn kết và thể hiện mối quan hệ tình cảm với người khác, bắt đầu từ nguồn lương thực đầu tiên là nguồn sữa mẹ. Tuy nhiên, không chỉ dừng lại ở ý nghĩa đó, thực phẩm còn mang đến nền văn hóa ẩm thực đặc sắc cho mỗi vùng miền, và là cách kết nối lịch sử, thể hiện bản sắc văn hóa riêng của mỗi dân tộc trên thế giới.

Trung Quốc là một dân tộc lớn với bề dày lịch sử hơn 5000 năm văn hóa. Ảnh hưởng về các loại hình văn hóa của đất nước này đã từng vươn xa, và có thời kỳ hưng thịnh nhất trên thế giới. Tuy giờ đây nhiều người phải suy ngẫm về những giá trị tốt và xấu của dân tộc này khi nền văn hóa Trung Hoa rực rỡ đã nhiều phần mai một sau những phong trào phá bỏ văn hóa như Phá Tứ Cựu, Cách Mạng Văn Hóa,…nhưng có một nét đặc trưng của văn hóa đất nước này đã thực sự gây ấn tượng cho toàn thế giới. Đó chính là văn hóa ẩm thực Trung Quốc.

Văn hóa ẩm thực Trung Quốc thực sự gây ấn tượng cho toàn thế giới. (Ảnh: qctt.cn)

Vào cuối giai đoạn Xuân Thu thời kỳ Đông Chu (khoảng cuối giai đoạn từ năm 771 đến 476 trước Công nguyên) của lịch sử Trung Quốc, văn hóa ẩm thực Trung Quốc đã bắt đầu hình thành từ các nghi thức Nho giáo, mang đến cho người dân vùng đất Hoa Hạ một phong cách ẩm thực thanh tao, nho nhã, và có ý nghĩa rất to lớn khi nền văn hóa ẩm thực này có những điển tích liên quan đến câu chuyện của các vĩ nhân:

Khổng Tử

Là một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn trong lịch sử, Khổng Tử được người đời tôn xưng là “vạn thế sư biểu” (bậc thầy của muôn đời). Một trong những câu nói bất hủ của Khổng Tử là: “Ai cũng có quyền được học hành, được giáo dục, không phân biệt loại người”. (Ảnh: Baomoi.com)

Nhiều người biết rằng Khổng Tử là một nhà tư tưởng, nhà triết học, nhà giáo dục, nhà chính trị nổi tiếng người Trung Quốc, nhưng ít ai biết rằng ông cũng rất am tường các nghi thức trong việc ăn uống. Trong một cuốn sách kinh điển của Nho giáo là Kinh Lễ, có dạy rằng:

“Trong bữa ăn, rượu và súp nên được đặt ở bên phải của thực khách, trong khi các món ăn chính nên được đặt ở bên trái. Không nên ăn hết đồ ăn trong một lần, mà cần chia thành các phần nhỏ để ăn nhiều lần và phải nhai kỹ trước khi nuốt. Ngoài ra, trong khi dùng món súp hoặc thức ăn khác, không nên phát ra âm thanh”.

Ảnh: gettyimages.com

Khổng Tử cũng dạy rằng cách một đầu bếp cắt thức ăn sẽ ảnh hưởng đến thành phần món ăn, và độ tươi mới của thực phẩm sẽ ảnh hưởng đến hương vị. Nếu cả hai khía cạnh trên đều không đạt được, thì điều đó xem như là một hành động thiếu tôn trọng đối với thực khách.

Khổng Tử cũng dạy rằng cách một đầu bếp cắt thức ăn sẽ ảnh hưởng đến thành phần món ăn. (Ảnh: saowen.com)

Ở Trung Quốc, những nghi thức trang trọng như vậy đã được thực hiện sớm hơn ở phương Tây đến gần 2000 năm. Và theo thời gian, khi các phương pháp nấu ăn phát triển hơn nữa, mọi người cũng bắt đầu chú ý hơn đến hương vị của thức ăn.

Ảnh: flickr.com

Ngoài ra, có nhiều học giả đã phân loại việc làm bếp thành hai công đoạn chính: một là khả năng kiểm soát lửa, còn lại là khả năng kết hợp các loại gia vị khác nhau để chế biến món ăn. Ngay cả bản thân các học giả cũng tham gia nấu ăn và tạo ra nhiều món ăn tuyệt vời.

Khả năng kiểm soát lửa trong làm bếp. (Ảnh: capcommerce.it)

Danh y Tôn Tư Mạc

Danh y Tôn Tư Mạc từng được người đời suy tôn là “thần y”. Nổi tiếng từ triều đại nhà Đường (thời kỳ 618-907 sau Công nguyên) (Ảnh: centrobenessere.com.br)

Danh y Tôn Tư Mạc từng được người đời suy tôn là “thần y” về trị bệnh và thuật dưỡng sinh, nổi tiếng từ triều đại nhà Đường (thời kỳ 618-907 sau Công nguyên), ông được công nhận là “dược vương” trong lịch sử y học Trung Quốc. Tuy nhiên, ngoài việc là một danh y vĩ đại, ông còn rất xuất sắc trong nghệ thuật nấu ăn.

Một ngày nọ, ông đến thành phố Trường An (hiện nay là Tây An). Ông quyết định dùng bữa tại một nhà hàng và gọi món lòng lợn nấu chín. Nhưng khi món ăn này được phục vụ, thì riêng mùi vị của nó cũng đã quá nồng khiến ông không thể chịu nổi, huống chi nói đến việc có thể ăn được món ăn này.

Món lòng lợn nấu chín. (Ảnh minh họa: gettyimages.com)

Danh y Tôn Tư Mạc suy nghĩ một lúc, và lấy ra một chiếc bình bầu đựng vài loại thảo dược như hạt tiêu, cây thì là và quế, rồi ông bảo chủ nhà hàng hãy nấu ruột với các loại thảo mộc này. Kết quả là ông được thưởng thức một món ăn có mùi vị rất dễ chịu, không quá béo hay có mùi quá nồng.

Lòng lợn được nấu với các loại thảo mộc. (Ảnh minh họa: xuehua.us)

Thế là, người chủ nhà hàng rất ấn tượng và nhất định không tính tiền món ăn của vị danh y. Để đáp lại lòng tốt của người này, trong chuyến viếng thăm lần sau của mình, danh y Tôn Tư Mạc đã tặng cho ông ta một chiếc bình bầu chứa đầy thảo dược. Sau đó, nhà hàng rất thành công trong việc chế biến món ăn, đặc biệt những người dân thị trấn hết lời khen ngợi cho món ăn lòng lợn này.

Ảnh: gettyimages.com

Khi được hỏi tên của món ăn, người chủ bối rối chưa biết trả lời ra sao, rồi ông ta nhìn thấy quả bầu được tặng và trả lời mà không cần suy nghĩ thêm: “Đó là món đầu bầu”. Sau đó, ông này treo quả bầu ngay trên lối vào nhà hàng của mình. Theo thời gian, món ăn này ngày càng phổ biến và giờ đây đã trở thành một trong những món khai vị nổi tiếng của người Tây An.

Trịnh Quốc Công Ngụy Trưng

Ảnh: wikipedia.org

Ngụy Trưng là một sử gia, một chính trị gia lỗi lạc thời nhà Đường, ông nổi tiếng vì đã đưa ra lời khuyên chân thành và nghiêm khắc nhất cho Hoàng đế Đường Thái Tông. Vì thế, ông được bổ nhiệm chức vụ Gián nghị đại phu chuyên làm nhiệm vụ can gián những sai trái của hoàng thượng.

Một hôm, Đường Thái Tông nghe nói rằng Ngụy Trưng thích món cần tây ngâm giấm, vì vậy đã đặc biệt mời ông dự bữa tiệc mà trong đó có món ăn này.

Món cần tây ngâm giấm. (Ảnh: cooking.nytimes.com)

Tin đồn quả nhiên là sự thật. Đôi mắt của vị Gián nghị đại phu bừng sáng khi ông trông thấy món cần tây ngâm và ông đã dùng món ăn ngay lập tức. Đường Thái Tông thấy thế mới bảo Ngụy Trưng: “Ông đã từng nói với ta rằng ông không có bất kỳ niềm đam mê nào, nhưng sao hôm nay ta lại thấy không phải thế?”

Ngụy Trưng liền bẩm: “Thưa hoàng thượng, nếu người chỉ để tâm đến những vấn đề nhỏ này thay vì hướng đến điều lớn lao hơn, thì đó là lựa chọn của người, thần không có cách nào khác ngoài việc phát triển những chấp trước tầm thường như vậy cho người, như việc ăn cần tây ngâm này chẳng hạn”.

Ngụy Trưng nói một cách tôn trọng và khiêm nhường, nhưng những lời nói gay gắt của ông ngụ ý rằng ông kỳ vọng ở Hoàng đế những điều lớn lao hơn, hy vọng Thái Tông sẽ xem xét những vấn đề trọng đại như chăm lo cho dân chúng và điều hành đất nước tốt hơn.

Sau khi nghe những lời đó, Hoàng đế im lặng trong một lúc lâu, liên tục nhìn lên trời và thở dài. Thái Tông đã theo đó mà làm vì ông biết những gì vị Gián nghị đại phu thẳng thắn này đã can gián là điều đúng đắn. Hoàng đế như bừng tỉnh khi nghe về những kỳ vọng lớn lao trong lời nói của Ngụy Trưng và xúc động bởi sự cương trực cũng như lòng trung thành của ông đối với đất nước.

Văn sĩ Tô Đông Pha

Học giả Tô Đông Pha là một văn sĩ nổi tiếng ở Hàng Châu. (Ảnh: christies.com)

Trong thời kỳ Xuân Thư triều đại nhà Tống (giai đoạn 960-1279), học giả Tô Đông Pha là một văn sĩ nổi tiếng ở Hàng Châu. Một lần, ông đưa người dân Hàng Châu đến Hồ Tây để xây dựng một con đập, không chỉ vì giải quyết vấn đề lũ lụt, mà còn làm tăng thêm vẻ đẹp cho nơi đây. Vì thế, dân làng đã bày tỏ lòng biết ơn của mình bằng cách biếu Tô Đông Pha thịt heo để ông có thể chế biến cho mình các món ăn yêu thích.

Sau khi nhận được một lượng thịt heo chất lượng tốt, Tô Đông Pha chia sẻ nó với những công nhân đã giúp hoàn thành dự án của hồ. Sau đó, ông bảo gia nhân cắt thịt thành những ô vuông nhỏ và nấu chúng theo phương pháp của ông: thêm vào một ít nước, đun nhỏ lửa và nấu trong một thời gian dài.

Cách chế biến thịt của Tô Đông Pha. (Ảnh: xuehua.us)

Theo cách nấu ăn này, thịt heo sẽ thơm hơn, với lớp ngoài thì giòn lớp trong thì mềm và không gây béo ngậy. Những người thợ rất thích món ăn này và đặt cho nó cái tên món Heo Đông Pha. Từ đó, phong tục nấu món Heo Đông Pha vào đêm trước Tết Nguyên đán để bày tỏ sự ngưỡng mộ và tôn trọng văn sĩ Tô Đông Pha đã trở thành một truyền thống.

Có nhiều món ăn được tạo ra bởi các học giả từ nhiều thời kỳ khác nhau. Mặc dù có nhiều công thức nấu ăn không được truyền lại hoặc viết ra, nhưng một số tinh hoa đã được các đầu bếp kế thừa trong lịch sử. Trong đó, có nhiều đầu bếp tài năng đã tạo ra các món ăn theo nhiều khẩu vị khác nhau và được mọi người ở các vùng miền cũng như các thời đại sau này chấp nhận và lưu truyền.

Nhiều công thức nấu ăn không được truyền lại hoặc viết ra, nhưng một số tinh hoa đã được các đầu bếp kế thừa trong lịch sử. (Ảnh: zuowanfan.com)

Một món ăn Trung Quốc phổ biến là món cơm chiên, có thể được nấu dễ dàng bằng các loại rau và các loại thịt, sau đây là cách làm:

Thành phần:

· 6 chén cơm trắng
· 1 ức gà, lọc bỏ da và xương
· 150 gram thịt xông khói xắt nhỏ
· 450 gram thịt heo xay
· 1 cây hành lá băm nhỏ
· 1 trái ớt đỏ thái hạt lựu
· 1 lát gừng
· 1 muỗng cà phê tỏi băm nhỏ
· 3 quả trứng
· Muối và hạt tiêu cho vừa ăn
· Nước tương
· Dầu ăn
· Đường

Chuẩn bị:

· Dùng cối và chày để nghiền nát gừng và tỏi.
· Cắt thịt gà thành những miếng nhỏ.
· Ướp thịt gà với muối, tiêu, một vài thìa nước tương, gừng và tỏi đã nghiền nát, hành lá cắt nhỏ (chỉ sử dụng thân thân hành, không dùng phần đầu hành).
· Ướp thịt heo với muối, tiêu, xì dầu và một ít đường.
· Sau đó dùng một ít dầu ăn để chiên thịt xông khói và ớt đỏ thái hạt lựu, rồi bỏ thịt heo đã ướp vào chiên. Khi thịt heo gần chín, thêm thịt gà vào và tiếp tục chiên cho đến khi các loại thực phẩm chín tới.
· Thêm cơm vào từ từ, và thêm một vài thìa nước tương cho đến khi cơm có màu nâu nhạt.
· Đập 3 quả trứng vào tô, thêm vào một chút nước tương rồi đánh đều với trứng. Cho vào chảo riêng chiên lên. Cắt trứng chiên thành khối nhỏ, thêm vào cơm và thịt đã nấu chín rồi trộn đều lên.
· Dùng món ăn khi còn nóng sẽ rất ngon miệng.

Cơm chiên. (Ảnh: thespruceeats.com)

Nghệ thuật ẩm thực tinh tế của Trung Quốc được coi là một trong những truyền thống ẩm thực tốt nhất thế giới, với nhiều món ăn có vị trí đặc biệt khi gắn liền với các giai thoại lịch sử và văn hóa.

Ảnh: gettyimages.com

Đã bao giờ bạn tự hỏi tại sao mọi người từ các vùng khác nhau trên thế giới có các văn hóa ẩm thực khác nhau? Thật ra, có nhiều kết nối giữa ẩm thực và văn hóa hơn chúng ta nghĩ. Hai nhà văn David Bell và Gill Valentina đã phát biểu trong nghiên cứu của mình rằng: “Văn hóa ẩm thực của bất kỳ quốc gia nào chính là phản ảnh rõ nét nhất về lịch sử và nền văn hóa của quốc gia ấy”.

“Văn hóa ẩm thực của bất kỳ quốc gia nào chính là phản ảnh rõ nét nhất về lịch sử và nền văn hóa của quốc gia ấy”. (Ảnh: gettyimages.com)

Thật vậy, cũng như cách chúng ta tôn vinh quá khứ qua những câu chuyện và văn học, ẩm thực là một cổng thông tin để tìm hiểu về văn hóa, lịch sử, và hơn thế, nó phản ánh ý thức hành xử của một dân tộc. Khi con người sống không phải vì mục đích để ăn gì, mà dùng việc ăn để thể hiện cách sống và cách hành xử, thì ẩm thực trở thành một nghệ thuật, một hình thức nghi thức để thể hiện nét đẹp tinh thần của một con người, một dân tộc.

Ẩm thực trở thành một nghệ thuật, một hình thức nghi thức để thể hiện nét đẹp tinh thần của một con người, một dân tộc. (Ảnh: runtian.com.cn)

Tâm An

Vĩnh Bảo sưu tầm 26/11/2019

THƯƠNG EM VÌ CÁ TRÍCH VE....

THƯƠNG EM VÌ CÁ TRÍCH VE...

"Thương em vì cá trích ve,

Vì rau muống luộc, vì mè trộn măng"

Hôm nay xem "Thiên đường ẩm thực 5 - Tập 6" có một câu hỏi cho hai đội chơi: một câu ca dao điền vào chổ trống. Hai gợi ý đếu rất vần với "miếng cá he" và "cá trích ve". Tôi trả lời sai là "miếng cá he" mà câu đúng là "cá trích ve". Lên mạng tìm câu ca dao này lại thấy khác có lẽ vì biến thể của mỗi miến hay chăng? Nhưng thế nào đi nữa thì ý cũng muốn nói đến 3 món ăn đặc sản dân dã của chúng ta. Tôi tìm được một bài viết nói về 3 món ăn này:

Lỗi lầm vì cá trích ve...

Mẹ tôi sống trong gia đình bình thường nhưng lại sáng ý, thích chế biến những thức ăn ngon. Chất liệu nấu món không tìm đâu xa vì quê tôi ở cạnh biển, cũng có đồi núi, đồng lúa, có lũy tre xanh… nên đủ các loại tôm cá, gạo trắng, rau quả, đậu, mè…

Gỏi cá trích

Đặc biệt, mỗi lần làm món cá trích kho tiêu thì bà lại ví von câu ca:

“Lỗi lầm vì cá trích ve

Vì rau muống luộc, vì mè trộn măng”

Món cá trích ve kho tiêu: Tiết trời tháng 2, tháng 3 biển lặng, dân chài quê tôi có loại lưới đánh bắt cá nhỏ gần bờ, trong đó có cá trích bằng ngón tay út người lớn tựa ve dầu Nhị thiên đường (xưa) nên được gọi là cá trích ve. Cá trích thật tươi, chặt bỏ đuôi được kho với dầu phụng thiệt Phú Quý (tên làng gần đó, đất ba zan, chất dầu béo, thơm) thì mới hợp cách.

Cá trích kho tiêu xanh

Kho cá trích ve, chỉ đổ nước xắp xắp, lửa riu riu, nước sôi, trở cá đều. Dùng nước lạnh nhỏ từng giọt vào để xương cá được mềm. Nêm nước mắm nguyên chất, muối, vừa đủ mặn. Khi cá đủ thấm cho vào một ít nước màu. Xong rắc tiêu, ớt bột, hành củ giã dập. Bát cơm mới trắng, dẻo mùa tháng 3 được ăn với cá trích kho tiêu vàng hườm, thơm lựng thật mặn mòi, đậm đà tình quê.

Món rau muống luộc: Xóm tôi ở toàn cát trắng, trồng rau muống vào mùa nắng theo từng rãnh, phải gánh nước bằng đôi gàu nan, múc từ những giếng sâu bằng cần vọt, tưới hàng ngày. Rau muống được bón phân bằng lá dúi hoặc bánh dầu (xác đậu phụng ép dầu), cọng rau xanh, mọng, vị ngon. Luộc rau phải đổ nước đủ ngập, thêm vài hạt muối, lửa tốt, nước sôi mới cho rau vào, trở đều. Vừa chín, vớt ra thì rau mới xanh, mềm.

Rau muống luộc

Rau muống ngon phải có nước chấm ngon mới vừa ý. Cũng tiết tháng 2, tháng 3, mùa cá cơm, mẹ tôi thường mua về muối một ít trong cái thạp sành, đậy kín và để hàng năm mới rút nước. Màu nước mắm vàng đậm, sánh như dầu phụng, thơm mùi rất đặc trưng, rau muống luộc chấm với nước mắm cá cơm nguyên chất, pha ớt, tỏi giã nhỏ, thanh đạm cũng ngon lành. Còn nước rau muống, cho vào tí muối hầm, nặn chanh dùng làm nước canh uống mát, mâm cơm thêm phong phú.

Món mè trộn măng: Tre, trúc… mỗi năm có 2 mùa măng là tháng 3 và tháng 8. Mụt măng được bóc bẹ xẻ làm nhiều miếng, luộc chín (cũng có thể băm tươi, luộc sau). Măng chín mềm dùng dao sước mỏng, tưa. Thịt ba chỉ thái nhỏ, tôm lột vỏ băm, khử ít dầu phụng, phi hành, tỏi, cho tôm, thịt vào chảo tao đều. Vừa chín, nêm ít mắm, tí muối hầm, rắc tiêu bột, ớt chín xắt lát. Xong cho măng vào trộn đều. Mè rang, giã dập dập rắc lên trộn sơ, nhấc xuống. Thêm rau thơm, loại rau húng hoặc ngò tàu mới đúng điệu.

Măng trộn mè

Đĩa mè trộn măng là tổng hợp nhiều màu sắc, nhiều hương vị thơm ngon, hấp dẫn. Bánh tráng nướng được kẹp với mè trộn măng, ăn thật giòn, thấm thía. Những “bộ tam” ấy ít khi đủ, thường có 1-2, nếu đủ bộ thì mâm cơm tuy dân dã mà thịnh soạn biết bao, tưởng những món sơn hào hải vị cũng chỉ thế thôi.

Nguồn: doanhnhansaigon

Vĩnh Bảo sưu tầm 24/11/2019

LỤA HÀ ĐÔNG

LỤA HÀ ĐÔNG

Lụa Hà Đông mang cả chiều dài lịch sử dân tộc Việt, lưu giữ cốt cách tự ngàn năm

Con thoi kéo sợi tơ vàng, theo tay dệt của người Hà Đông đã từ nghìn năm nay. Những thớ lụa mềm mại, óng ả, từ trong cung đình ra đến thế giới và trong cả thơ ca.

Cách trung tâm Hà Nội khoảng 10km, làng lụa Hà Đông còn được gọi là làng lụa Vạn Phúc từ lâu đã nổi tiếng với nghề dệt lụa tơ tằm, từng được công nhận là “Làng nghề dệt lụa tơ tằm lâu đời nhất vẫn còn duy trì hoạt động đến ngày nay” do Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam trao tặng. Dù trải qua bao thăng trầm của lịch sử, làng lụa Hà Đông vẫn giữ trong mình nét đẹp của một làng nghề truyền thống.

Theo các thư tịch cổ, một số tài liệu và di vật cổ còn lưu giữ cho thấy nghề dệt làng Vạn Phúc ra đời vào khoảng thế kỷ IX. Tương truyền, cách đây khoảng hơn 1100 năm, bà A Lã Thị Nương là vợ của Cao Biền, thái thú Giao Chỉ, từng sống ở trang Vạn Bảo (sau đổi thành Vạn Phúc) đã có công dạy dân cách trồng dâu, nuôi tằm và dệt lụa. Sau khi mất, bà được người dân trong vùng tôn kính và phong làm Thành Hoàng làng. Trong miếu thờ ngày nay vẫn còn lưu lại trang lịch sử được viết trên đá, cùng với đó là chiếc khung cửi cổ – chứng tích lịch sử của một làng nghề dệt lụa.

Ảnh: dailo.vn

Trải qua các giai đoạn phát triển, lụa Vạn Phúc đã khẳng định được danh tiếng của mình, từng được chọn để may trang phục triều đình và đặc biệt các sản phẩm tơ lụa của làng được ưa chuộng dưới triều nhà Nguyễn (1802 – 1945). Lụa Vạn Phúc được giới thiệu lần đầu ra quốc tế tại hội chợ Marseille (1931) và được người Pháp đánh giá là loại sản phẩm tinh xảo ở Đông Dương. Từ 1990, lụa Vạn Phúc xuất khẩu ra nhiều quốc gia trên thế giới. Ngày nay, làng lụa Vạn Phúc dù mang dáng vẻ khang trang với những cửa hàng mọc lên san sát, con phố Lụa luôn tấp nập du khách nhưng vẫn giữ lại ít nhiều nét cổ kính của làng quê Việt xưa với cây đa cổ thụ, giếng đá ong, mái đình làng, và những bàn thờ lễ tổ…

Hiện nay làng có 8 nghệ nhân, 164 gia đình sản xuất và kinh doanh với khoảng 100 gian hàng giới thiệu sản phẩm. Để làm nên những sản phẩm tơ lụa đặc sắc, người thợ ở làng lụa Vạn Phúc phải thực hiện một quy trình sản xuất rất công phu. Đầu tiên, người ta cho kén tằm vào xoong đun sôi lên, sau đó lấy đũa khoắng đều rồi lọc cho vào vay. Sau đó guồng tơ ra ống để mắc cửi nối vào khung dệt và dệt. Mỗi người một công đoạn, người dệt, người guồng tơ, người suốt, người mắc cửi dệt, dệt xong rồi nhuộm. Bình quân mỗi ngày dệt được 5 đến 6m vải. Lụa Hà Đông tinh xảo, độc đáo là nhờ vào đôi bàn tay khéo léo, điêu luyện của người dân Vạn Phúc.

Ảnh: didauchoigi.com

Ảnh: thacsiluoi.blogspot.com

“Mặc mùa hè thì mát, mùa đông thì ấm”, đây là câu nói mọi người thường nói để chỉ về cái hay của lụa Vạn Phúc. Có được điều này bởi vì, lụa được dệt hoàn toàn từ 100% sợi tơ tằm nguyên chất của Việt Nam. Phần dệt vào lụa hay còn gọi là tơ nõn, được lấy ở đoạn giữa của con kén, cho nên sợi tơ vừa óng, vừa mềm mại, lại vừa đều. Sợi tơ được se từ 6 sợi lại với nhau, qua bàn tay khéo léo của các nghệ nhân, sợi tơ ở đây đạt đến độ hoàn mỹ, hiếm có nơi nào khác có được. Ngoài ra, công đoạn nhuộm màu cũng đòi hỏi người thợ ở đây sự tỉ mỉ và cẩn thận. Vì làm hoàn toàn bằng thủ công nên màu nhuộm không có một công thức chính xác mà phải dựa vào kinh nghiệm làm nghề mới có thể tạo ra những màu sắc đẹp mắt.

Ảnh: nguoiduatin.vn

Ảnh: nld.com.vn

Bên cạnh kỹ thuật dệt tơ, nhuộm màu, những người thợ dệt nơi đây còn có một kỹ thuật khác vô cùng đặc biệt, có thể coi là bí quyết, đó chính là trang trí lụa. Các nghệ nhân thổi hồn vào những tấm lụa, làm ra những loại lụa độc đáo mang nét đặc trưng riêng tạo nên thương hiệu của lụa Vạn Phúc.

Nói đến lụa Vạn Phúc, nổi tiếng nhất chính là lụa Vân. Lụa Vân là sản phẩm nghệ thuật, vì phải trải qua nhiều công đoạn, chủ yếu là làm thủ công. Lụa Vân có đặc điểm trông rất trong nhưng lại không già, không nhăn, rất thưa nhưng lại không bị mỏng. Mảnh vải lụa giơ lên trông như chiếc quạt giấy mà người ta trông thấy hàng vạn lỗ nhỏ nhưng không bao giờ bị rách. Đấy là điểm đặc biệt. Có nhiều nơi làm lụa tìm đến Vạn Phúc để tìm hiểu làm lụa Vân nhưng không thể làm được. Cho đến bây giờ chỉ có làng Vạn Phúc mới dệt được lụa Vân.

Trải qua biết bao thế hệ, với thương hiệu nổi tiếng, làng lụa Vạn Phúc vẫn luôn giữ được nét đẹp truyền thống của một làng nghề có lịch sử gần 1200 năm. Chính sự tỉ mỉ, chau chuốt và sáng tạo với đôi tay khéo léo của các nghệ nhân tài hoa đã đưa lụa Hà Đông mang hồn Việt vươn ra thế giới.

“Em ở đâu hỡi mùa thu tóc ngắn

Giữ hộ anh màu áo lụa Hà Đông

Anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng

Giữ hộ anh bài thơ tình lụa trắng”…

(Áo lụa Hà Đông – Nguyên Sa)

Tâm Liên

Vĩnh Bảo sưu tầm 22/11/2019