NHỚ BÁC

                                

     Sắp đến ngày Bác Hỷ đã ra đi mãi (30 tháng 3 âm lịch) lòng tôi lại trào dâng một niềm thương nhớ Bác vô hạn, nhớ đến một người Bác một người cha  hiền từ, tài hoa mà gian nan vất vả suốt cả cuộc đời vì yêu nước, gia đình, anh em, con cháu.

   Và một điều hôm nay tôi mới nói để mọi người biết về một kỷ niệm tâm linh liên quan đến Bác. Đó là trên ban thờ nhà tôi có một chân dung nhỏ bằng sơn dầu vẽ Bác.

Hình Bác trên ban thờ

                                     Bức vẽ sơn dầu cả khung từ Ba Lan

  Bức vẽ này có đầu năm 1988. Khi đó tôi làm NCS ở Ba Lan về thăm nhà. Tết năm đó Bác đang ốm rồi. Tuy ốm nhưng Bác đã rất  vui với việc đã được mừng thọ 70 tuổi từ 2 năm trước. Sang Ba Lan chưa được bao lâu thì được tin Bác mất.Tôi thật đau xót lập bàn thờ thắp hương cúng Bác. Khổ nỗi không có ảnh để ban thờ. Tìm mãi trong số ảnh hiếm hoi có được từ VN may thấy tấm hình Bác và Bác gái chụp với mấy đứa cháu tôi liền dựa vào đó vẽ hình.

      

                      

Tấm ảnh làm mẫu vẽ

   Và đó là bức hình còn đến ngày nay.

  Suốt thời học sinh từ lớp 4 tới lớp 10, trước khi vào đại học tôi và chú Thuận đã ở với Bác.

   Bác nuôi cho ăn học nhưng cũng rèn cho lao động và nghệ thuật, làm nghề. Đó là cách giáo dục rất tốt tuy rằng khi đó còn nhỏ nên đôi khi thấy hơi khổ. Tôi đã đứng quay nước mía với Bác gái, gánh nước cùng với chị Hoà đổ đầy thùng phi nước máy mỗi tối cho thợ thêu. Và từ lớp 8 đã thêu bưu ảnh như các xã viên Hợp tác xã Đồng tâm, có tiền góp ăn và chi tiêu lặt vặt. Lúc vào đại học còn tiền để ăn sáng có cả đồng hồ POLJOT để đeo.

   Bác  là người rất tài hoa. Bác đã  một mình nơi đất khách Sài Gòn nhờ khéo tay bắt chước được vẽ truyền thần giỏi mà sống. Các bức vẽ bà nội, hai Bác, Bác gái, Bác và chú Thuận bằng lụa và sơn dầu còn lại là minh chứng về tài năng ấy. Cũng chính vì tài này có thể nói Bác là nghệ nhân giỏi nhất về thêu chân dung ở VN cho tới nay. Bác đã từng được thưởng huy chương tại hội chợ Phnông Pênh (Cao Mên) về thêu chân dung. Mà thêu bằng chỉ tơ. Sau này Bác đã đứng đầu Hợp tác xã thêu các chân dung lãnh tụ các nước để ta biếu nước ngoài. Bác cũng đã được giải về bức thêu Lê Nin dịp kỷ niệm về Lê Nin ở Liên Xô (một đài rađiô VEF và thăm Liên Xô, nhưng chỉ nhận được đài thôi).

   Ngoài họa Bác còn làm thơ và thơ ĐƯỜNG. Bác đã từng xướng hoạ thơ Đường với các bạn thơ là bà Ngân Giang và bác Giao khi cùng làm thêu. Và Bác cũng là người có thơ hay trong câu lạc bộ thơ Ngọc Hà.

  Tôi đã được Bác hướng dẫn học vẽ tĩnh vật và cách vẽ truyền thần đen trắng bằng muội đèn. Bác đã nghĩ tôi có thể là người nối tiếp được nghề của Bác. Tiếc rằng nghề thủ công thêu này chưa hứa hẹn một tương lai ổn định, hơn nữa tôi có vẻ học được nên Bác cho tôi học tiếp lên cấp 3.

  Bác có một cuộc đời gian nan của một nghệ sỹ nghệ nhân tự do và yêu nước.

  Mất cha từ khi hơn 10 tuổi cố theo học từ Hà Đông lên tận Cao Bằng mới có được Thành chung. Sau đó theo anh em vào Sài Gòn lập nghiệp. Đã tham gia phong trào của Cộng sản tới sau thời kỳ 1936-1939 (Mặt trận Bình dân) phải trở về quê nhà làm ăn ở phố huyện Phú Xuyên. Mới lên 8 tuổi đã được cha mẹ cưới vợ là Bác gái cả. Con trai (anh Hiếu) hơn 10 tuổi đã mất. Cách mạng tháng 8 năm 1945 thành công cùng vài anh em ở phố huyện cùng đón chào mà Bác bị hàm oan là tổ chức Quốc dân Đảng, bị bắt tù ở Hà Đông đến ghẻ lở và mang lý lịch ấy mãi đến sau giải phóng miền Nam 1975 (Điều này đã hơi phiền về lý lịch cho các cháu). Với Bác gái hai không có thêm con nào. Sau hoà bình lập lại 1954 Bác vẫn ở lại miền Bắc với mẹ già tuy nhiều anh em rủ vào Nam hứa hẹn cuộc sống khá giả và sau đó đã tích cực tham gia công tác ở khu phố. Bác đã đưa tôi đi dạy bình dân học vụ và viết bảng tin ở khu phố (được tặng huy hiệu chiến sỹ văn hoá của thành phố).

  Bác đã lập tập đoàn và hợp tác xã thêu phục vụ xuất khẩu. Đã được phong danh hiệu nghệ nhân của Hà Nội và được trong đoàn nghệ nhân Hà Nội đi tham quan thủ công mỹ nghệ Trung quốc. Đó là đôi chút được an ủi và đánh giá đúng công lao phần nào của Bác cho thủ công nước nhà. Bác đã được tặng thưởng huân chương lao động hạng 3.

      

Bác nhận huân chương

  Bác chính là người dẫn dắt mọi người khởi nghiệp ở Hà Nội, làm nhà ở Ngọc Hà (Quận Hoàn Long cũ). Bác chỉ làm thêu ở trong ngõ 29 Thuỵ Khuê. Còn hiệu ảnh Song Hỷ mở ra ở Thuỵ Khuê để anh rể (Bác Hai Thứ), em ruột (Bố Sinh) và cháu (anh Cả Gan) mưu sinh. Sau này còn đưa chị Hoà, chị Biên vào làm thêu.

   Trải qua bao thăng trầm, kinh tế không dư dả lắm nhưng lúc nào cũng lo việc cho mọi người và kiếm sống bằng chính các mũi thêu của mình cho tới lúc ra đi. Bác đã từ chối làm giáo viên ở viện Mỹ nghệ Hà nội. Nhớ hồi tôi học đại học sơ tán tận Bắc Giang, Bác còn cho thêm tiền hàng tháng. Đi Trung Quốc Bác cũng viết thư về cho vợ chồng tôi.

          Tôi vẫn nhớ lời Bác rằng chỉ nên làm cố hết  sức  mình  được đến đâu thì được. Chắc với phương châm đó Bác lúc nào cũng có phong thái lịch sự, bình tĩnh ở đời.

  Nói về Bác chắc còn cần phải có nhiều chuyên đề riêng hơn nữa.

  Chỉ có điều công ơn của Bác với "Thăng long khởi nghiệp" và mọi người và con cháu  của gia đình ta là cả sự nghiệp để đời. Bài viết này chỉ là một chút lòng của con như một nén nhang nhỏ tưởng nhớ Bác kính yêu của chúng con.

 

  NGUYỄN VĨNH PHÁT (19-4-2012 / 29-3 âm lịch)