MÓN ĂN THUỐC QUÝTỪ ĐÔNG TRÙNG HẠ THẢO
Đông trùng hạ thảo còn gọi là trùng thảo, hạ thảo đông trùng…, là một loại nấm sống trên sâu bướm, có đặc tính là ấu trùng ký sinh vào mùa đông (đông trùng) nhưng phát triển thành nấm tảo (hạ thảo) vào mùa hè năm sau. Đông trùng hạ thảo được coi là dược liệu quý trong Đông y, là thần dược được các vua chúa thời xưa tin dùng.
Theo Đông y, đông trùng hạ thảo vị ngọt, tính ôn; vào phế thận, có tác dụng làm giãn cơ trơn khí quản, kích thích hưng phấn thần kinh, làm tăng khả năng đề kháng miễn dịch, tăng bạch cầu, bổ phế thận, trị suyễn khái, tráng dương khí. Dùng cho các trường hợp viêm phổi, viêm khí phế quản mạn tính, hen suyễn, lao phổi. Chữa các triệu chứng ho, ho ra máu, vã mồ hôi trộm; đau lưng mỏi gối, di tinh liệt dương, thần kinh suy nhược (thận dương hư); các trường hợp sau xạ trị hóa trị thiếu máu giảm hồng cầu… Hằng ngày có thể dùng 3 – 10g, dưới dạng nấu hầm, ngâm, sắc.
Cách dùng đông trùng hạ thảo làm thuốc
- Trị liệt dương, di tinh, hoạt tinh: đông trùng hạ thảo 6g, dâm dương hoắc 8g, ba kích 12g, hà thủ ô 12g. Đông trùng hạ thảo tán bột. Các vị khác sắc và cô lại còn 300ml; hòa bột đông trùng chia uống ngày 2 – 3 lần.
- Chữa người già suy nhược, viêm phế quản mạn tính, ho hen lâu ngày: đông trùng hạ thảo 6g, khoản đông hoa 6g, tang bạch bì 8g, cam thảo 3g, tiểu hồi 3g. Đông trùng hạ thảo tán bột để riêng. Các vị khác sắc với 700ml nước và cô lại còn 200ml; hòa bột đông trùng vào và chia uống 3 lần trong ngày.
Món ăn – bài thuốc có đông trùng hạ thảo
- Thịt gà hầm trùng thảo (hoặc thịt bò thịt heo): trùng thảo 10g, thịt nạc (gà, heo hoặc bò) 100g. Thịt thái lát, cho trùng thảo vào, ninh nhừ, thêm gia vị. Chia ăn 1 – 2 lần trong ngày. Dùng cho các trường hợp thiếu máu, liệt dương, di tinh.
- Chim cút hầm trùng thảo: chim cút 8 con, trùng thảo 8g. Chim làm sạch, ngâm qua trong nước sôi 1 phút, vớt ra để nguội. Trùng thảo chia 8 phần, cho trong bụng chim cút, dùng chỉ khâu lại, đặt chim cút vào nồi có nước luộc gà, muối tiêu, gia vị, đậy vung thật kín, đun nhỏ lửa, ninh trong 40 phút là được. Dùng cho các trường hợp ho suyễn khó thở, đau lưng mỏi gối.
- Rượu trùng thảo: trùng thảo 15 – 30g, rượu trắng 40 độ 500ml. Ngâm trong 7 ngày. Mỗi bữa ăn uống 10 – 20ml. Ngày 2 – 3 lần. Dùng cho các trường hợp suy nhược thần kinh, mất ngủ sau bệnh nặng kéo dài ngày.
- Vịt hầm trùng thảo: Trùng thảo 5 – 10 con; vịt 1 con. Vịt làm sạch, rạch vùng cổ vịt cho trùng thảo vào, dùng chỉ khâu lại, cho gia vị vừa ăn, chút rượu, dấm, ninh chín nhừ. Dùng cho các trường hợp suy nhược sau các bệnh dài ngày, hen suyễn.
- Gà hầm sơn dược trùng thảo: thịt gà 100g, sơn dược 15g, trùng thảo 15g. Thêm nước nấu nhừ, cho gia vị vừa ăn. Dùng cho các trường hợp lao phổi, hen suyễn, suy nhược cơ thể.
- Óc lợn hầm trùng thảo: trùng thảo 3g, óc lợn 1 cái. Cho vào nồi đun cách thủy thêm ít nước, gia vị và đun nhỏ lửa cho chín nhừ. Chia ăn 2 lần trong ngày khi đói. Dùng cho các trường hợp động kinh, suy nhược thần kinh.
Kiêng kỵ : Người đang có ngoại cảm biểu chứng cần thận trọng.
Mỹ Nhàn post (theo TS. Nguyễn Đức Quang)
Đông trùng hạ thảo và quá trình từ ấu trùng thành nấm
Một loại dược thảo quý hiếm mà giá trị của nó còn cao hơn cả vàng.
Trên những vùng cao nguyên khắc nghiệt của xứ Tây Tạng tồn tại một loại dược thảo quý hiếm mà giá trị của nó còn cao hơn cả vàng.
Vào mùa đông, một số ấu trùng sâu bướm sống trong lòng đất bị nấm ký sinh Ophiocordyceps sinensis tấn công. Ấu trùng chết đi chỉ để lại lớp vỏ ngoài, còn nấm mốc thì tiếp tục phát triển nhờ sử dụng chất dinh dưỡng từ cơ thể sâu non. Đến mùa xuân, một phần mô màu nâu của nấm nhú lên trên mặt đất, trông giống như hình dạng của ngọn cỏ.
Quá trình kỳ diệu biến đổi từ một con ấu trùng thành nấm này chỉ xảy ra trên những cao nguyên khắc nghiệt của vùng cao nguyên Tây Tạng và dãy núi Himalaya ở độ cao từ 3.000 - 5.000m. Loài nấm này sống âm ỉ trong lòng đất hơn 5 năm trước khi trồi lên khỏi mặt đất. Cho đến nay, con người vẫn chưa tạo ra được đông trùng hạ thảo nhân tạo.
Đông trùng hạ thảo được nhắc đến từ thế kỉ 15 trong một văn bản Tây Tạng cổ. Các thầy thuốc tin rằng, đây là một loại thần dược chữa được nhiều bệnh như suy nhược, vàng da, giúp cải thiện thị lực, giảm đau và ngăn ngừa rụng tóc. Đông trùng hạ thảo được tin là có hiệu nghiệm cao trong việc chữa bất lực tình dục.
Để có thể tìm ra đông trùng hạ thảo, người khai thác phải có đôi mắt tinh và sự kiên nhẫn, bền bỉ. Nhiều trẻ em cũng tham gia làm việc này trên những đồng cỏ khắc nghiệt. Vào mùa khai thác đông trùng hạ thảo, nhiều trẻ em bỏ học để theo gia đình đi làm.
Ở Tây Tạng, "yartsa gunbu" trở thành một trong những nguồn tài nguyên thu nhiều lợi nhuận nhất tại các vùng nông thôn nghèo khổ. Giá trị của đông trùng hạ thảo tăng lên chóng mặt, đặc biệt là kể từ cuối thập niên 90, thế kỷ XX.
Những năm gần đây, đông trùng hạ thảo còn được coi là một thứ quà xa xỉ trong những bữa tiệc thượng lưu ở Trung Quốc. Hiện tại, khoảng nửa lạng đông trùng hạ thảo tinh chế có thể được bán với giá 50.000 USD (khoảng 1 tỷ VNĐ). Nguồn lợi này đã góp phần nâng cao đời sống cho nhiều người dân nghèo miền Tây Trung Quốc.
Nhu cầu sử dụng tăng cao đã dẫn đến việc khai thác quá mức đông trùng hạ thảo. Những người thu hái thường đào tất cả những côn trùng tìm thấy, bất kể kích cỡ khiến những củ non chưa kịp lớn. Sau khi đã khai thác cạn kiệt một khu vực, họ lại chuyển sang khai thác vùng khác.
Lợi nhuận từ việc kinh doanh đông trùng hạ thảo còn dẫn đến nhiều loại tội phạm khác nhau. Ở Nepal, 7 người bị giết liên quan đến việc khai thác loại thảo dược quý này. Một cửa hàng bán loại thuốc này tại Thành Đô, Trung Quốc bị bọn trộm đào hầm đột nhập và cướp mất lượng thuốc trị giá 1,5 triệu USD (khoảng 31,2 tỷ VNĐ). Cảnh sát Trung Quốc cũng phải lập nhiều trạm kiểm soát để ngăn chặn những kẻ khai thác trộm.
Bên cạnh những giá trị y dược đã được khẳng định của đông trùng hạ thảo, việc sử dụng loại thuốc này vẫn cần thêm những nghiên cứu chuyên môn kỹ lưỡng. Paul Stamets - nhà khoa học chuyên nghiên cứu về nấm cho biết, khi những ấu trùng non chết, chúng có thể bị nhiễm một số loại nấm lạ có chứa độc tố cho người sử dụng.
Theo truyền thống, những người thu mua đông trùng hạ thảo luôn tìm cách chê bai để hạ giá mua. Họ sẽ nói những câu như “Tôi chưa từng mua những con sâu kém thế này” hoặc “Màu sắc những con này không được, quá tối màu”. Khi ngã giá và trả tiền, người mua, người bán sẽ để bàn tay vào một ống tay áo rộng hoặc phủ khăn lên. Họ sẽ ra giá và đưa tiền cho nhau dưới lớp vải nhằm đảm bảo bí mật của cuộc giao kèo khỏi ánh mắt những người xung quanh.
HIỂU BIẾT VỀ ĐÔNG TRÙNG HẠ THẢO
Tên gọi “đông trùng hạ thảo” là xuất phát từ quan sát thực tế khi thấy vào mùa hè nấm Cordyceps sinensic mọc chồi từ đầu con sâu nhô lên khỏi mặt đất. Vào mùa đông thì nhìn cặp cá thể này giống con sâu (côn trùng), còn đến mùa hè thì chúng trông giống một loài thực vật (thảo mộc) hơn. Đông trùng hạ thảo là một dạng kí sinh giữa một loài nấm túi có tên khoa học là Cordyceps sinensis (Berk.) Sacc. với sâu non (ấu trùng) của một loài côn trùng thuộc chi Hepialus. Thường gặp nhất là sâu non của loài Hepialus armoricanus. Ngoài ra còn 40 loài khác thuộc chi Hepialus cũng có thể bị Cordyceps sinensis ký sinh.
Đông trùng hạ thảo (Caterpillar fungu)
Mùa hè ấm áp nấm bắt đầu mọc ra khỏi sâu như một ngọn cỏ và vươn lên khỏi mặt đất. Đầu của ngọn nấm là một thể đệm (stroma) hình trụ thuôn nhọn. Chỉ phát hiện được Đông trùng hạ thảo vào mùa hè ở một số cao nguyên cao hơn mặt biển từ 3500 đến 5000m. Đó là các vùng Tây Tạng, Tứ Xuyên, Thanh Hi, Cam Túc, Vân Nam…
Đặc điểm: Bên ngoài có màu vàng sẫm hoặc nâu vàng với khoảng 20-30 vằn khía, vằn khía ở gần đầu nhỏ hơn. Phần đầu có màu nâu đỏ, đuôi giống như đuôi con tằm, có tất cả 8 cặp chân, nhưng 4 đôi ở giữa là rõ nhất. Chất đệm nấm hình que cong mọc ra từ mình sâu non, dài hơn sâu non một chút. Sâu non dễ bẻ gãy, ruột bên trong căng đầy, màu trắng hơi vàng; chất đệm nấm khá dai và bên trong ruột hơi rỗng, có màu trắng ngà.
Tại sao đông trùng hạ thảo lại có giá trị hơn vàng.
Tại sao đông trùng hạ thảo lại có giá trị hơn vàng.
Sách y học cổ truyền của Trung Quốc từ xa xưa đã coi Đông trùng hạ thảo là vị thuốc có tác dụng “Bổ phế ích can, bổ tinh điền tuỷ, chỉ huyết hoá đàm” , “Bổ phế ích thận, hộ dưỡng tạng phủ”, “Tư âm tráng dương, khư bệnh kiện thân”; là loại thuốc “Tư bổ dược thiện”, có thể chữa được “Bách hư bách tổn”. Mặt khác các nghiên cứu cổ truyền cũng như các thực nghiệm hiện đại đều xác định Đông trùng hạ thảo hầu như không có tác dụng phụ đối với cơ thể người và động vật. Liều uống Đông trùng hạ thảo an toàn đối với chuột thí nghiệm là trên 45g/1kg thể trọng.
đông trùng hạ thảo
Các nghiên cứu y học và dược học đã chứng minh được các tác dụng sau đây của Đông trùng hạ thảo :
1-Chống lại tác dụng xấu của các tân dược đối với thận, thí dụ đối với độc tính của Cephalosporin A.
2-Bảo vệ thận trong trường hợp gặp tổn thưng do thiếu máu.
3-Chống lại sự suy thoái của thận, xúc tiến việc tái sinh và phục hồi các tế bào tiểu quản ở thận
4-Làm hạ huyết áp ở người cao huyết áp
5-Chống lại hiện tượng thiếu máu ở cơ tim
6- Giữ ổn định nhịp đập của tim
7-Tăng cường tính miễn dịch không đặc hiệu
8- Điều tiết tính miễn dịch đặc hiệu
9-Tăng cường năng lực thực bào của các tế bào miễn dịch
10-Tăng cường tác dụng của nội tiết tố tuyến thượng thận và làm trương nở các nhánh khí quản.
11-Tăng cường dịch tiết trong khí quản và trừ đờm
12-Làm chậm quá trình lão hoá của cơ thể
13- Hạn chế bệnh tật của tuổi già
14-Nâng cao năng lực chống ung thư của cơ thể
15- Chống lại tình trạng thiếu oxygen của cơ thể
16- Tăng cường tác dụng lưu thông máu trong cơ thể
17- Hạn chế tác hại của tia gamma đối với cơ thể
18- Tăng cường tác dụng an thần, trấn tĩnh thần kinh
19-Tăng cường việc điều tiết nồng độ đường trong máu
20-Làm giảm cholesterol trong máu và chống xơ vữa động mạch.
21-Xúc tiến tác dụng của các nội tiết tố (hormone).
22- Tăng cường chức năng tiêu hoá và hấp thu các chất dinh dưỡng
23- Ức chế vi sinh vật có hại, kể cả vi khuẩn lao
24- Kháng viêm và tiêu viêm
25- Có tác dụng cường dương và chống liệt dương
Trương Dương
Thần dược Đông Trùng Hạ Thảo |
| Vietsciences-Nguyễn Lân Dũng, Dương Văn Hợp, Phạm Thế Hải 03/10/2005 |
Đông trùng hạ thảo là gì? Đó là một dạng cộng sinh giữa một loài nấm túi có tên khoa học là Cordyceps sinensis (Berk.) Sacc. với sâu non (ấu trùng) của một loài côn trùng thuộc chi Hepialus. Thường gặp nhất là sâu non của loài Hepialus armoricanus. Ngoài ra còn 40 loài khác thuộc chi Hepialus cũng có thể bị Cordyceps sinensis ký sinh. Vào mùa đông nấm bắt đầu ký sinh vào sâu non và làm chết sâu non vì ăn hết chất dinh dưỡng của chúng. Mùa hè ấm áp nấm bắt đầu mọc ra khỏi sâu như một ngọn cỏ và vươn lên khỏi mặt đất. Đầu của ngọn nấm là một thể đệm (stroma) hình trụ thuôn nhọn. Chỉ phát hiện được ĐTHT vào mùa hè ở một số cao nguyên cao hơn mặt biển từ 3500 đến 5000m. Đó là các vùng Tây Tạng, Tứ Xuyên, Thanh Hi, Cam Túc, Vân Nam...
Thành ph
|
 |
| Đông trùng hạ thảo. |
Vị thuốc quý chữa rối loạn tình dục này rất hay bị làm giả. Hàng giả thường được chế bằng thân củ của địa tàm và thảo thạch, thậm chí được làm từ bột ngô, bột mạch hay thạch cao...
Đông trùng hạ thảo do chất đệm nấm mọc dính liền vào đầu sâu non mà thành. Đầu sâu non giống như con tằm, dài chừng 3-5 cm, đường kính khoảng 0,3-0,8 cm. Bên ngoài có màu vàng sẫm hoặc nâu vàng với khoảng 20-30 vằn khía, vằn khía ở gần đầu nhỏ hơn. Phần đầu có màu nâu đỏ, đuôi giống như đuôi con tằm, có tất cả 8 cặp chân, nhưng 4 đôi ở giữa là rõ nhất. Chất đệm nấm hình que cong mọc ra từ mình sâu non, dài hơn sâu non một chút. Sâu non dễ bẻ gãy, ruột bên trong căng đầy, màu trắng hơi vàng; chất đệm nấm khá dai và bên trong ruột hơi rỗng, có màu trắng ngà.
Còn đông trùng hạ thảo giả thường được làm từ thân củ của địa tàm và thảo thạch. Quan sát hàng giả sẽ thấy có cạnh gờ hơi cong và số đốt là 3-15, bên ngoài có màu vàng nhạt, dài độ 2-3 cm, đường kính 0,1-1 cm, đặc biệt chất giòn, mặt cắt có màu trắng.
Ngoài ra còn một loại giả đông trùng hạ thảo nữa được làm từ bột ngô, bột mạch hay thạch cao... Chúng được sản xuất bằng cách gia công ép màng nên bên ngoài có màu trắng ngà, hình sâu non nhẵn bóng, rõ các vằn khía, mặt cắt có màu trắng nhạt. Cầm thấy nặng, không nhẹ bông như thật, khi nhai lâu thì dính răng. Hàng giả thì sâu non không có chân, vị ngọt, dính.
Đông trùng hạ thảo có tác dụng chữa trị với người thận hư, liệt dương, di tinh, đau lưng mỏi gối, ho hen do phế hư hoặc cả phế, thận đều hư. Các nghiên cứu hiện đại cho rằng đông trùng hạ thảo có tác dụng an thần, chống ung thư, là chất kìm hãm vi khuẩn, kích thích chức năng miễn dịch với tác dụng tương tự như hoóc môn và ít tác dụng phụ. Đông trùng hạ thảo chủ yếu sinh sản ở cao nguyên Thánh Tạng và Tứ Xuyên (Trung Quốc).
Một phương thuốc có đông trùng hạ thảo chữa thận hư liệt dương: Đông trùng hạ thảo 100 g, đương quy 90 g, bạch thược 18 g, dâm dương hoắc 160 g, sao khô tán bột, ngày uống 2 lần, mỗi lần 10 g
Đông trùng hạ thảo không thể dùng tùy tiện
Đông trùng hạ thảo là một dạng cộng sinh giữa một loài nấm túi có tên khoa học là Cordyceps sinensis (Berk.) Sacc. với sâu non (ấu trùng) của một loài côn trùng thuộc chi Hepialus.
Thường gặp nhất là sâu non của loài Hepialus armoricanus. Ngoài ra còn 40 loài khác thuộc chi Hepialus cũng có thể bị Cordyceps sinensis ký sinh. Vào mùa đông nấm bắt đầu ký sinh vào sâu non và làm chết sâu non vì ăn hết chất dinh dưỡng của chúng. Mùa hè ấm áp nấm bắt đầu mọc ra khỏi sâu như một ngọn cỏ và vươn lên khỏi mặt đất. Đầu của ngọn nấm là một thể đệm (stroma) hình trụ thuôn nhọn. Chỉ phát hiện được ĐTHT vào mùa hè ở một số cao nguyên cao hơn mặt biển từ 3500 đến 5000m. Đó là các vùng như Tây Tạng, Tứ Xuyên, Thanh Hi, Cam Túc, Vân Nam...Trung Quốc.
Thật vậy, Đông trùng hạ thảo là một vị thuốc quý hiếm, chúng được coi như một trong những loại thần dược nổi tiếng khắp thế giới. Sách y học cổ truyền của Trung Quốc từ xa xưa đã coi đông trùng hạ thảo là vị thuốc cải lão hoàn đồng, hồi xuân sinh lực, có tác dụng 'Bổ phế ích can, bổ tinh điền tuỷ, chỉ huyết hoá đàm' , 'Bổ phế ích thận, hộ dưỡng tạng phủ', 'Tư âm tráng dương, khư bệnh kiện thân'; là loại thuốc 'Tư bổ dược thiện', có thể chữa được 'Bách hư bách tổn'. Là vị thần dược mà các bậc vua chúa thời xưa tin dùng.
Đông y cho rằng, Đông trùng hạ thảo có vị ngọt, tính ấm, đi vào 2 kinh phế và thận, có công năng dưỡng phế, bổ thận, ích tinh, thường được dùng để chữa các bệnh liệt dương, suy giảm ham muốn tình dục, di tinh, xuất tinh sớm.
Bởi những tác dụng của thuốc như vừa nêu nên không thể tuy nhiên khi sử dụng, cần có sự chỉ dẫn của bác sỹ để bảo đảm được sức khỏe mỗi khi dùng. Cụ thể là Đông trùng hạ thảo không thích hợp dùng cho trẻ nhỏ. Hơn nữa Đông y quan niệm bệnh lý theo âm dương ngũ hành, thuốc đông dược thường sử dụng cũng dựa theo khái niệm này để điều trị. Trẻ em, đặc biệt trẻ từ 5 tuổi trở xuống, theo quan niệm của đông y là cơ thể ở dạng “thuần dương vô âm” tức là cơ thể trẻ thường “nóng”, nên trong điều trị không nên sử dụng những thuốc bổ có tính ấm nóng vì nếu sử dụng những thuốc này sẽ làm cho cơ thể trẻ không những không khỏi bệnh mà còn làm cho trẻ trở nên nóng hơn, bệnh nặng hơn…(Nhiệt ngộ nhiệt tắc cuồng tức là cơ thể nóng mà dùng thuốc nóng tất sẽ điên cuồng). Bởi vậy không nên dùng đông trùng hạ thảo khi sốt.
Trẻ em biếng ăn có rất nhiều biện pháp khắc phục như bạn có thể sử dụng những loại thuốc bổ có tăng cường cung cấp lisin cho trẻ như Kiddy pharmatone…thay đổi khẩu vị thường xuyên cho trẻ, không nên ép trẻ ăn quá nhiều, bữa ăn không nên kéo dài quá
Nếu lạm dụng đông trùng hạ thảo có thể gây suy thận. Nhiều người nghĩ rằng Trùng Thảo là một "viên thuốc ma thuật" sẽ giúp cải thiện nhiều chức năng của cơ thể. Y học xác nhận rằng đông trùng hạ thảo thực sự có giá trị chữa bệnh không thể thay thế như nâng cao khả năng miễn dịch, chống virus hiệu quả. Trong thành phần của đông trùng hạ thảo có cordiceptic acid, cordycepin, adenosine, hydroxyethyl-adenosine, các vitamin B1, B2, A, C…. có tác dụng mạnh mẽ về hiệu quả điều trì bổ trợ cho các bệnh nhân lao, ung thư phổi, hen suyễn, ho.
Đông trùng hạ thảo dưới góc nhìn của khoa học hiện đại đóng vai trò quan trọng trong hệ thống miễn dịch, tăng khả năng tổng hợp protein, kích thích các tế bào để tăng cường hệ miễn dịch, giúp chống lại bệnh tật. Đông trùng hạ thảo tuy có rất nhiều lợi ích nhưng việc lạm dụng nó cũng sẽ gây ra những phản ứng bất lợi đối với cơ thể con người. Khi hệ miễn dịch của cơ thể bị kích thích quá mức nó sẽ gây ra rắc rối, chẳng hạn như phát ban, nổi mề đay… còn có thể gây suy thận nghiêm trọng. Không thể dùng đông trùng hạ thảo một cách tùy tiện và nghĩ rằng nó vô hại, cần có hướng dẫn chính xác của bác sĩ.
Ngay cả phương pháp sử dụng cũng sẽ tạo ra hiệu quả khác nhau. Theo khuyến cáo thì việc ăn trực tiếp trùng thảo không thích hợp và không thể mang lại hiệu quả, không những gây lãng phí mà còn trì hoãn hiệu quả điều trị. Mặt khác Trùng thảo chưa được chế biến có chứa nhiều ký sinh trùng có hại cho sức khỏe con người. Có những phương pháp sử dụng đông trùng hạ thảo có lợi cho sự hấp thụ chất dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe như là sắc nước, làm súp hay hầm. Trùng thảo nên được nấu chín trong ít nhất 1 – 2 giờ thời gian quá ngắn hay nhiệt độ quá thấp sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả. Có thể ngâm trùng thảo với rượu trong vòng 1 tháng và uống. Trùng thảo có vẻ là một loại thuốc tương đối nhẹ, và mất nhiều thời gian để cải thiện sức khỏe. Khi có triệu chứng sốt, cảm lạnh, ho, mọi người không nên tự ý sử dụng mà nên tuân theo chỉ dẫn. Đông trùng hạ thảo mặc dù được coi là thần dược nhưng cũng có mặt hạn chế của nó và có thể gây hại cho sức khỏe nếu sử dụng không đúng cách.
Đó là chưa nói đến Đông trùng hạ thảo bị làm giả còn dẫn đến tiền mất tật mang. Nhân đây cũng xin giới thiệu cách nhận biết Đông trùng hạ thảo thật hay giả.
Cách Phân biệt thật giả: Vị thuốc quý chữa rối loạn tình dục này rất hay bị làm giả. Hàng giả thường được chế bằng thân củ của địa tàm và thảo thạch, thậm chí được làm từ bột ngô, bột mạch hay thạch cao... Quan sát hàng giả sẽ thấy có cạnh gờ hơi cong và số đốt là 3-15, bên ngoài có màu vàng nhạt, dài độ 2-3 cm, đường kính 0,1-1 cm, đặc biệt chất giòn, mặt cắt có màu trắng..BS Hoàng Xuân Đại, Sức Khỏe & Đời Sống
Cơn sốt săn tìm “thần dược” đông trùng hạ thảo tại dãy núi Himalaya | |||||||
Loài nấm mang tên Cordyceps, một trong những loài nấm danh tiếng nhất thế giới mà dân gian thường quen gọi bằng cái tên là "Đông trùng hạ thảo". Người Tây Tạng (Trung Quốc) gọi loài nấm này là Yartsa Gunbu hay Yatsa Gunbu.
Đông trùng hạ thảo được xem là nấm thuốc và được sử dụng làm vị thuốc chữa bệnh từ hàng ngàn năm ở Trung Quốc. Đông trùng hạ thảo thường sinh sống dưới lòng, đất tại các vùng đồi cỏ ở miền núi cao và các vùng đất nhiều cây bụi trên cao nguyên Tây Tạng và dãy núi Himalaya ở độ cao từ 3.000m đến 5.000m. Loài nấm này sống âm ỉ trong lòng đất hơn 5 năm trước khi trồi lên khỏi mặt đất. Phần "trái nấm" hay tai nấm thường trồi lên mặt đất vào mùa xuân hoặc đầu mùa hè, luôn luôn lộ ra đầu của nấm. Tai nấm cao từ 5 - 15 cm bên trên bề mặt đất và giải phóng các bào tử nấm. Ở Nê-pan, Đông trùng hạ thảo thường được tìm thấy tại các vùng đồng cỏ gần các ngọn núi cao ở Dolpo thuộc vùng Karnali. Loài nấm Cordyceps sinensis hay "Đông trùng hạ thảo" được ghi nhận lần đầu tiên trong văn hóa y học cổ truyền của Trung Quốc trong bản Trích yếu về y dược của Wang Ang vào năm 1694. Vào thế kỷ XVIII, nấm Đông trùng hạ thảo được ghi nhận trong tài liệu y học mới của Wu Yiluo. Toàn bộ cây nấm này đều được sử dụng làm thuốc. Trong văn hóa y học cổ truyền Tây Tạng thì Đông trùng hạ thảo là một vị thuốc được đánh giá rất cao, y học Trung Quốc gọi nó là vị thuốc kích thích tình ái và có công dụng trong việc điều trị nhiều chứng bệnh khác nhau từ suy nhược đến ung thư. Đông trùng hạ thảo còn được xem là có tác dụng cân bằng Âm - Dương. Ngoài ra, chất độc của Đông trùng hạ thảo là nguyên nhân gây nên chứng táo bón, trướng bụng và làm giảm nhu động. Ở Tây Tạng, Yartsa gunbu trở thành một trong những nguồn tài nguyên thu nhiều lợi nhuận nhất tại các vùng nông thôn nghèo khổ. Giá trị của Đông trùng hạ thảo tăng chóng mặt, đặc biệt là kể từ cuối thập niên 90, thế kỷ XX. Vào năm 2008, 1kg Đông trùng hạ thảo đã có giá tới 3.000USD (chất lượng thấp nhất) đến hơn 18.000 USD/1kg (loại có chất lượng hảo hạng nhất). Sản lượng thu hoạch hàng năm tại vùng cao nguyên Tây Tạng ước tính từ 100-200 tấn. Mùa cao điểm khai thác Đông trùng hạ thảo tại đây là từ tháng 6 đến tháng 7. Ngày nay nhu cầu tăng cao tại các quốc gia như Trung Quốc, Thái Lan, Hàn Quốc và Nhật Bản. Việc săn tìm Đông trùng hạ thảo còn gây tác hại không nhỏ đến môi trường tại khu vực cao nguyên Tây Tạng nơi mà loài nấm này đang sinh trưởng. Y học cổ truyền Tây Tạng ghi nhận nó là biệt dược có khả năng chữa lành căn bệnh ung thư. Nó còn được xưng tụng là "Thần dược viagra của dãy
Tại trung tâm của Yushu có rất nhiều các cửa hàng bày bán Đông trùng hạ thảo. Để thúc đẩy việc bán buôn, một số thương nhân đã thuê khoán thành phần cư dân địa phương, làm công việc lau sạch cặn bẩn bám trên Đông trùng hạ thảo. Họ (công nhân) có thể kiếm được khoảng 100 tệ/ngày, một nguồn thu nhập khá hơn nhiều so với làm việc tại các nhà máy ở Trung Quốc. Các công nhân này quây thành vòng tròn trên vỉa hè, vừa tán gẫu vừa cầm bàn chải chà sạch cặn dơ bám trên thân cây nấm. Những nhà buôn nấm Đông trùng hạ thảo đã hình thành trong những năm gần đây. Tùy theo kích cỡ và chất lượng, mỗi cây nấm được đem bán với giá từ 25 tệ đến 35 tệ, hoặc tương đương 40.000NDT/1kg. Những sản phẩm nấm Đông trùng hạ thảo loại hảo hạng nhất sẽ có giá lên tới 360.000NDT, hơn cả giá vàng. Ông Tsirem Pingcuo, một trong những nhà buôn Đông trùng hạ thảo ở Yushu bộc bạch: "Lúc tôi còn nhỏ, tôi nhìn thấy loài nấm này mọc khắp nơi gần nhà mình, nhưng bây giờ có khi tôi phải tìm đỏ mắt suốt một ngày ròng rã trên các sườn đồi và nếu may mắn lắm thì có thể tìm thấy 10 cây". Một cư dân khác cho biết: "Bây giờ có quá nhiều người đổ xô vào cuộc săn tìm Đông trùng hạ thảo. Hàng năm, số người gia nhập không ngừng tăng lên". Độ cao của các ngọn đồi cũng là một thử thách lớn đòi hỏi sự bền chí. Những người săn tìm Đông trùng hạ thảo phải trải qua 12 giờ/ngày, quần thảo các sườn đồi để tìm các cây nấm mảnh khảnh, cao cỡ 2cm trên nền đất. Lúc cao điểm, đã từng có những cuộc “nói chuyện” bằng súng và dao trong quá trình săn tìm Đông trùng hạ thảo. Vào tháng 7/2007, 8 người đã bị bắn chết và 50 người khác bị thương trong một vụ xung đột. Một người săn tìm nấm tên là Tsamba Chunpin cho biết: "Đánh nhau là thường xuyên và chuyện có người tử vong vì tranh giành nấm không phải là chuyện hiếm"  | |||||||
| Nguyễn Thanh Hải (tổng hợp |
Đọc thêm
Huyền bí loài sâu chít
Sâu chít không chỉ là món ăn “đặc sản” của người H’mông, Thái, Dao đỏ ở Tây Bắc mà nó còn là một loại rượu quý để giúp đàn ông tăng sinh lực, cải thiện da và sức khỏe cho phụ nữ, cho những người có thế trạng yếu…Một lần lang thang ở Tây Bắc, chúng tôi được biết những điều kì lạ về loại sâu được ví là “Đông trùng hạ thảo” của Việt Nam này…
Kì lạ một loài sâu
Hôm rời phố thị Sài Thành, cậu bạn đồng nghiệp cứ dặn đi dặn lại: “Đi Tây Bắc, chị nhớ lưu tâm về một loại sâu sống trong cây chít làm chổi. Đặc biệt phải nhớ uống rượu sâu chít đấy nhé!”. Con vật ấy có gì đặc biệt mà cậu ta cứ nhắc hoài vậy, tôi thắc mắc.
Và kì lạ thay, tại Sapa, cô bé con Thào Thiên Lý (người H’mông) lại rất am hiểu về loại sâu này. Cô kể rằng: “Loài sâu chít là một trong những đặc sản thiên nhiên ưu đãi “có một không hai” ở một số tỉnh vùng núi phía Bắc như: Sơn La, Điện Biên, Lạng Sơn và một tí tẹo ở Sapa cùng huyện Than Uyên (Lào Cai). Theo quan niệm của người Dao đỏ, H’mông, Thái thì sâu chít là một loại thực phẩm quý hiếm, có tính bổ dưỡng cao.
Cũng không biết tự ngàn xưa ai là người đã nghĩ ra sáng kiến lấy con sâu trong cây chít ngâm rượu uống. Nghe nói là thuở xa xưa có ông lãnh chúa tên là Đèo Văn Long giàu có, quyền lực khắp cả một vùng. Nhà ông chẳng thiếu thứ chi, nhưng ông lại mê cái con sâu chít có màu trắng sữa ngâm rượu uống. Ông thường bắt quân lính trèo lên những triền núi đá vôi cao vút có cây chít mọc để lấy cho bằng được con sâu ấy về ngâm rượu uống, làm quà biếu cho bọn thống lý. Rồi các quan sở tại cũng thường khuyến khích người dân địa phương vào rừng bắt sâu chít về nộp cho Viện Thái y của triều đình.
Ngày ấy mỗi lạng sâu chít thường được thưởng gần một lạng bạc…Đó là ngày trước, chứ bây giờ đối với những người đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây thì mỗi khi Tết đến, xuân về thì trong nhà họ dù thế nào cũng không thể thiếu rượu sâu chít. Với họ đó là món rượu quý để đãi khách trong mấy ngày Tết…”.
Theo lời những người Dao đỏ thì mỗi năm đến độ cây chít nở hoa là những đàn bướm phải ngơ ngẩn mất hồn. Đó cũng là mùa bươm bướm đẻ trứng vào những đọt cây chít trong rừng. Đủ ngày đủ tháng thì mỗi trứng bướm kia lại nở ra một ả sâu chít con con. Ngày cuối năm, người đồng bào vùng Tây Bắc lại vào rừng chít.
Trong bụi chít, tìm được ngọn cây chít nào bị héo úa, tách đôi ngọn chít ra sẽ bắt được một ả sâu đang nằm gọn lỏn giữa thân cây chít bé nhỏ. Chị Lý Mán Mẩy (người Dao đỏ) ở bản Tả Phìn – Sa Pa cho biết: “Thực ra con sâu chít chính là trứng của bướm trắng. Ban đầu nó chỉ nhỏ tí tẹo như con muỗi thôi. Khi ăn hết nõn hoa cây chít thì ả sâu đó sẽ có màu trắng sữa, béo tròn, căng mọng, tươi roi rói và có chiều dài cỡ 2 đốt tay người lớn. Sau mỗi buổi luồn rừng tìm sâu thì mỗi người sẽ mang về được năm ba chục gã sâu chít.
Cuối năm sâu trưởng thành, ấy cũng là lúc bà con đồng bào dân tộc thiểu số như H’mông, Thái, Dao đỏ, Cao Lan, Sán Dìu…lại vào những cánh rừng cỏ chít mọc ven các khe suối để thu lượm cây chít về bện chăn, làm gối, làm đệm, làm chổi quét nhà, hái lá chít về gói bánh, đồng thời còn tách đọt chít ra lấy sâu ngâm rượu…Như nhà tôi đây thường đi rừng hái cây chít về làm chổi bán, sẵn tiện là bắt sâu luôn.
Thường những rừng chít mọc bạt ngàn kéo dài từ Hòa Bình lên Sơn La và cuối cùng là Điện Biên. Mỗi năm những nơi này thường cung cấp cả hàng vạn cây chổi. Còn rượu chít thì khỏi phải nói, tốt lắm đó! Không biết những đồng bào dân tộc khác thì sao chứ người Dao đỏ chúng tôi tới dịp lễ ăn cơm mới (một năm cấy 1 vụ, ngày nào lúa chín thu hoạch xong thì chọn ngày đẹp đẽ làm lễ ăn cơm mới) vào tháng 8 Âm lịch thì nhất định phải có con sâu này.
Ông bà chúng tôi kể rằng trong ngày lễ phải có sâu chít đích thân chủ nhà bắt từ rừng sâu mang về. Họ quan niệm rằng ăn con sâu này trong ngày lễ cơm mới thì năm sau ruộng nhà mới có lúa gạo đầy đủ. Cho nên ngày làm cơm thì chỉ cần có một chén hay nửa chén sâu chít là tốt lắm rồi. Với người Tây Bắc chúng tôi, sâu chít quả là niềm tự hào về sản vật đặc biệt của địa phương mình!”.
Thường thì người dân Tây Bắc thu hoạch sâu chít vào tháng 11 – 12 hàng năm. Thế nhưng những tháng khác dẫu không phải là mùa chính vẫn có nhiều sâu, bởi những ả sâu này cực kì thích nghi với vùng đất này và sinh trưởng rất tự nhiên, phát triển tốt. Những người kinh doanh rượu chít thường mua lại của đồng bào Tây Bắc những ngọn chít có chiều dài khoảng 35-40 cm, được bó lại gọn gàng như những bó củi với giá chỉ vài chục ngàn đồng. Sau đó họ lại cho người ngồi chẻ cây lấy sâu chít. Sâu chít bán thành kg hoặc lạng từ vài chục ngàn đến hơn một triệu đồng, tùy vào chất lượng.
Đi bộ từ bản Cát Cát ngược về thị trấn Sapa, tôi được cô bé Thào Thiên Lý tiếp tục nói chuyện về loài sâu trong thân cây này. Cô bảo sâu chít lâu chết lắm, khi bị người ta tóm gọn từ thân cây bỏ vào bịch ni lon đến 5-6 ngày nó mới chết. Nó thường to bằng đầu đũa, loại lớn thì một nửa ngón tay, có ngấn ngang mình như những con sâu khác nhưng mình mẩy trơn lu chẳng có lông liếc gì cả. Ngoài làm rượu, sâu chít có thể sao khô làm thuốc, nấu cháo. Người H’mông của cô thì khoái khẩu với món sâu chít xào với dầu phộng ăn cơm nóng, xào chung với rau cải, rau bí hay quả su su, cũng có thể luộc sâu chít chung với củ riềng rồi chấm nước mắm. Khi bắt sâu về phải rửa sâu qua nước lạnh sạch sẽ vì con sâu bệnh lắm, đính đầy bụi chít vì nó cắn đục thân cây để sống, làm cây ngừng phát triển mà. Nó bò ngổn ngang nhưng không tài nào thoát khỏi cái nồi, cái chảo.
Thào Thiên Lý còn “bật mí” cho chúng tôi biết rằng loại sâu chít này ngoài sống trong cây chít còn sống trong cây tre, cây đót, cây le, cây lau vào mùa đông. Riêng cây tre thì rất nhiều sâu chít. Chỉ cần chặt một cây tre thì đã có đến 7 – 800 con sâu rồi. Sâu chít là tên gọi của người Kinh thôi. Người H’mông gọi sâu chít là sâu song, người Dao gọi là sâu thau. Nhưng nói gì thì nói, sâu chít ở trong thân cây chít là béo tốt và bổ dưỡng hơn hết. Thịt sâu chít rất ngon, có mùi thơm như cơm lúa dẻo.
Trên đường đi chúng tôi bắt gặp một cửa hàng bán các loại đặc sản miền Tây Bắc, có anh thợ trẻ đang ngồi chẻ táo làm rượu táo mèo, nhìn thấy mấy chai rượu có mấy con sâu nằm dưới đáy được dán nhãn rượu sâu chít, tôi dừng lại buôn chuyện. Anh thợ tên Thanh ấy cho biết: “Thực ra làm rượu sâu chít cũng rất đơn giản. Sâu bắt về, rửa bằng nước sạch rồi rửa một lần nước muối làm sạch các tạp vật, sau đó để ráo và cho vào thẩu (bình) đổ rượu trắng vào ngâm. Khoảng 2-3 giờ thì có thể uống được.
Rượu này ngâm càng lâu thì uống càng tốt, càng bổ, càng thơm. Có người còn kỹ hơn dùng gạo nếp thơm cho vào chảo rang vàng rồi lần lượt bỏ những con sâu chít được rửa sạch để ráo nước vào, đảo đều gạo nếp và sâu cho đến khi các con chít đều chín vàng như gạo rang thì mới lấy ra ngâm rượu hoặc để ăn dần dần. Rượu chít khi ngâm có màu vàng đục và mùi rất thơm. Người xưa từng đánh giá loại rượu này là thang thuốc tráng dương, bổ thận “nhất dạ lục giao sinh ngũ tử” đó mà! (Nhất là một, Dạ là đêm, Lục là sáu, Giao là giao hợp-quan hệ, Sinh là đẻ, Ngũ là năm, Tử là con…!)”.
Thấy tôi quá thắc mắc về con sâu chít này, cô bé Thào Thiên Lý và chị Lý Mán Mẩy quyết định dẫn tôi đi qua cánh rừng phía bên kia thị trấn Sapa để tìm cây chít. Phía trước bụi chính là một trảng cỏ rậm um tùm được ngăn cách với mặt đường bằng một hàng rào kẽm gai hờ hững. Tôi mừng rỡ liền xông vào trảng cỏ nhưng hai người kia đã nhanh tay hơn kéo giật tôi lại bảo rằng “rắn đấy”! Thì ra ở khu vực có cây chít thường có cỏ lau um tùm và đó là nơi cư ngụ của những loài rắn độc.
Thào Thiên Lý và Lý Mán Mẩy đều cho biết rằng người Kinh đi hái cây chít thường chết vì rắn độc cắn. nhưng người Dao đỏ, H’mông …thì không vì họ có loại thuốc chuyên trị rắn khi đến vùng có cây chít. Chị Lý Mán Mẩy cho biết: “Thịt sâu chít vốn là món tăng cường sinh lực không chỉ dành cho cánh đàn ông mà với cách chế biến phù hợp, sâu chít còn giúp cải thiện da và sức khỏe phụ nữ, cho những người có thể trạng yếu. Và hiện tại, vì loại sâu này được cho là “Đông trùng hạ thảo” (một loại dược liệu quý của Trung Quốc, vốn được dùng cho những những bài thuốc tăng cường sinh lực) của Việt Nam nên sâu chít ngày càng trở thành tâm điểm chú ý khi có khảo cứu khoa học về tác dụng trong hỗ trợ điều trị ung thư, tráng dương, tốt cho dạ dày, đường ruột, điều hòa khớp tay khớp chân…được công bố”.
Loài sâu gây độc tế bào ung thư người
Trong đề tài nghiên cứu về thành phần hóa học và ý nghĩa y học của sâu chít của Tiến sĩ – bác sĩ Phan Anh Tuấn cùng các cộng sự thuộc Viện y học cổ truyền quân đội, Đại học Y Hà Nội cũng đã có kết luận đầy đủ về đặc điểm sinh học (các giai đoạn phát triển trong vòng đời) của loại sau này. Trong quá trình nghiên cứu để xác định tên khoa học của sâu chít, Tiến sĩ – bác sĩ Phan Anh Tuấn và các cộng sự đã mất gần 3 năm tìm kiếm thông tin tại các tỉnh Tây Bắc và phải gởi mẫu sâu chít trưởng thành sang Viện Bảo tàng động vật của Hoàng gia Anh để tham khảo ý kiến. Kết quả nghiên cứu đã khẳng định loài côn trùng này có nhiều tác dụng đối với sức khỏe con người, đặc biệt là khả năng phục hồi thương tổn hệ miễn dịch sau chiếu xạ. Tiến sĩ Tuấn cho biết: ““Đông trùng hạ thảo” có hàm lượng protein chiếm 25 – 32% trong cơ thể, trong đó có 6 axit amin, còn sâu chít cũng có hàm lượng protein tương đương nhưng thành phần axit amin được xác định lên đến 17/20 loại cần cho cơ thể.
Loại sâu này rất giàu đạm, một lượng đạm cao cấp rất cần thiết cho cơ thể. Điều này đã lí giải được tác đụng diều trị suy dinh dưỡng, nâng cao thể trạng và sức đề kháng của cơ thể chống lại sự xâm nhập của vi sinh gây bệnh. Đặc biệt, trong con sâu này, hàm lượng axit béo đạt tới 58,37% - đây chính là thành phần tạo ra chất có hoạt tính sinh học cần thiết mà cơ thế không tự tổng hợp được”.
Theo nghiên cứu của TS-BS Phan Anh Tuấn, sâu chít còn giúp phục hồi các chỉ số sinh sản và bước đầu có tác dụng hỗ trợ điều trị bệnh nhân ung thư có xạ trị. Đặc biệt có một kết luận cũng khá thú vị nữa là sâu chít có tác dụng gây độc tế bào ung thư người. Chính vì thế, có thể sử dụng nó để bào chế thuốc chống u, điều trị hỗ trợ bệnh nhân ung thư. Dẫu vậy, loài sâu này không có tác dụng điều trị như thuốc mà hiệu quả của nó có được là thông qua sự kích thích đáp ứng miễn dịch của cơ thể để chống lại vi sinh vật gây bệnh. Đồng thời loại sâu này không có độc với cơ thể nên hoàn toàn có thể sử dụng nó làm thực phẩm và dược liệu tốt.
Các bác sĩ thuộc Viện Y học cổ truyền quân đội đã tiến hành thử nghiệm tác dụng tăng cường sinh lực cho nam giới bước đầu cho kết quả khả quan trên động vật thí nghiệm. Ngoài ra họ cũng đã nghiên cứu thành công thức và qui trình sản xuất thực phẩm chức năng “rượu bổ sâu chít” ở qui mô phòng thí nghiệm, đủ điều kiện đăng kí độc quyền sản phẩm và giấy phép lưu hành. Chính vì những nghiên cứu khoa học bước đầu này về tác dụng hữu hiệu của chúng mà giờ đây loài sâu trong thân cây chít này đã trở thành món hàng quí ở vùng núi Tây Bắc này và được nhiều khách du lịch đánh giá cao khi sở hữu chúng.
Lương y Đinh Công Bảy – Tổng thư kí Hội Dược liệu TP HCM thì sâu chít ở dạng sấy khô, tán bột có vị cam ngọt, tính ôn được dùng thay thế vị “Đông trùng hạ thảo”, công dụng như “Đông trùng hạ thảo” – còn gọi là sâm chít. Nó có tác dụng bổ phế, bổ thận, tráng dương khí, an thần, dễ ngủ, chữa thận âm (nóng hầm hầm, ra mồ hôi trộm, đau lưng, tiểu xẻn đỏ vàng), liệt dương, mỏi gối, di tinh, hoạt tinh…Khi ngâm rượu thì rất bổ dưỡng cho đàn ông, nhưng tốt cho phụ nữ hơn…!”.
Du Tử
Công dụng mới của "Thần dược tình yêu Tây Bắc"
 |
| Cây Chít |
Được cho là "đông trùng hạ thảo (một loại dược liệu quý của Trung Quốc) của Việt Nam", sâu chít càng trở thành tâm điểm chú ý khi có khảo cứu khoa học về tác dụng trong hỗ trợ điều trị ung thư, tráng dương được công bố...
Tốt cho cả nam lẫn nữ
Đối với người dân Tây Bắc, sâu chít đôi khi là niềm tự hào về sản vật đặc biệt của địa phương mình. Anh lễ tân khách sạn Him Lam tên Mẫn cho biết, sâu chít chính là một trong những đặc sản thiên nhiên "có một không hai" ở một số vùng núi phía Bắc như: Lạng Sơn, Điện Biên, Sơn La. Và mọi người đang ở trên xứ sở của loài sâu mà cánh đàn ông mê tít này.
Anh Mẫn cũng cho biết ở đây, rượu sâu chít có thể tìm thấy ở bất kỳ quán ăn lớn nào. Tuy nhiên chất lượng như thế nào thì tùy mọi người... tìm hiểu.
Xuyến, cô nhân viên phục vụ nhà hàng là người Thái đem đến bình rượu có con sâu mà mọi người đang quan tâm này. Rượu sâu chít mới nhìn thì thấy cũng bình thường như các thứ rượu gạo vốn có . Cũng chỉ là loại đựng trong chai nước suối có cái màu vàng đục, nhìn vào thấy xác mấy con sâu nằm dưới đáy bình... Cảm giác lạ nhất chỉ là mấy con sâu lạ so với các loại rượu khác.
Xuyến "cam kết": đồ uống này có tác dụng tốt với cả nam giới lẫn nữ... Xuyến còn cho biết, thịt sâu chít vốn là món tăng cường sinh lực không chỉ dành cho cánh đàn ông mà với cách chế biến phù hợp, sâu chít còn giúp cải thiện da và sức khoẻ phụ nữ, cho những người thể trạng yếu.
Rượu ngâm sâu chít
 |
| Rượu Sâu Chít |
Đây vốn là loại côn trùng sống trong thân cây chít. Để biết cây nào có sâu, người thu hái sẽ lựa chọn những cây có dấu hiệu bệnh, không thể ra hoa (đó chính là cây đã bị ấu trùng ký sinh). Người dân bắt sâu chít bằng cách "chẻ" đôi ngọn chít để moi sâu ra. Những con sâu chít tươi rói có màu trắng sữa, căng mọng sau khi được lấy ra thường được thả trong chậu rượu nhạt. Thứ rượu ấy sẽ giữ cho sâu không bị biến chất.
Tại chợ thị xã trung tâm Điện Biên, tôi mua rượu sâu chít của cô bán hàng tên Hoa với giá bán 120.000đ/chai nước suối cỡ hơn nửa lít. Dò hỏi thì Hoa cho biết, thường người dân thu hoạch sâu chít vào tháng 11 - 12 hàng năm. Tuy nhiên, các tháng khác không phải mùa thu hoạch chính nhưng cũng có nhiều sâu chít, bởi chúng hợp với vùng đất này và sinh tưởng tự nhiên, phát triển tốt...
Hoa cho chúng tôi xem những ngọn chít có chiều dài khoảng 35 - 40cm được bó gọn ghẽ như các bó củi. Cô mua lại của những người dân địa phương thường chỉ vài chục ngàn đồng. Sau đó mướn người ngồi chẻ cây lấy sâu chít. Sâu chít bán thành kg hoặc lạng từ vài chục ngàn đến hơn triệu đồng tùy vào chất lượng.
Ngoài cách sử dụng phổ biến nhất là ngâm rượu uống, sâu chít có thể sao khô, nấu cháo. Số liệu khảo cứu cho thấy loài sâu này có hàm lượng protein chiếm 25 - 32% trong cơ thể, trong đó có 6 axit amin, còn sâu chít cũng có hàm lượng protein tương đương nhưng thành phần axit amin được xác định lên đến 17/20 loại cần cho cơ thể.
Vì vậy, ở Điện Biện và các vùng Tây Bắc hiện nay rượu sâu chít và thịt sâu chít là những thứ được tiêu thụ mạnh cho khách miền xuôi.
" Đầu độc" tế bào ung thư
Mới đây, TS.BS Phan Anh Tuấn cùng các cộng sự thuộc Viện Y học Cổ truyền Quân đội, Đại học Y Hà Nội đã thực hiện công trình nghiên cứu về loài sâu chít này và đã có kết luận đầy đủ về đặc điểm sinh học (các giai đoạn phát triển trong vòng đời) của chúng.
Trong quá trình nghiên cứu để xác định tên khoa học của loài này, TS Phan Anh Tuấn và các cộng sự đã mất hơn 2 năm tìm kiếm thông tin tại các tỉnh Tây Bắc và đã phải gửi mẫu sâu chít trưởng thành sang Viện Bảo tàng động vật của Hoàng gia Anh để tham khảo ý kiến. Kết quả nghiên cứu đã khẳng định, loài côn trùng này có nhiều tác dụng đối với sức khoẻ con người, đặc biệt là khả năng phục hồi thương tổn hệ miễn dịch sau chiếu xạ.
Theo nghiên cứu của TS Tuấn, sâu chít còn giúp phục hồi các chỉ số sinh sản và bước đầu có tác dụng hỗ trợ điều trị bệnh nhân ung thư có xạ trị. Đặc biệt, một kết luận cũng khá thú vị khác là, sâu chít có tác dụng "đầu độc" tế bào ung thư.
Vì vậy, có thể sử dụng sâu chít để bào chế thuốc chống u, điều trị hỗ trợ bệnh nhân ung thư. Tuy nhiên, sâu này không có tác dụng điều trị như thuốc. Hiệu quả điều trị của nó có được là thông qua sự kích thích đáp ứng miễn dịch của cơ thể để chống lại vi sinh vật gây bệnh. Sâu chít cũng được khẳng định là không độc với cơ thể, nên hoàn toàn có thể sử dụng làm thực phẩm và dược liệu tốt.
Các bác sĩ thuộc Viện Y học Cổ truyền Quân đội tiến hành thử nghiệm tác dụng tăng cường sinh lực nam giới bước đầu cho kết quả khả quan trên động vật thí nghiệm. Ngoài ra, họ cũng đã nghiên cứu thành công quy trình sản xuất thực phẩm chức năng "rượu bổ sâu chít" ở quy mô phòng thí nghiệm, đủ điều kiện đăng ký độc quyền sản phẩm và giấy phép lưu hành.
Vì những tác dụng hữu hiệu như vậy nên sâu chít đang trở thành món hàng quý ở vùng núi Tây Bắc . Hiện ở khu vực này đang rộ lên phong trào săn tìm sâu chít. Kể cả những cây chít chưa có sâu cũng bị chặt.
Anh Hiệp, cán bộ phòng QLKH Sở KH&CN tỉnh Điện Biên cho biết, trước đây, các nhà khoa học đã nghiên cứu nuôi nhân tạo sâu chít trong phòng thí nghiệm nhưng chưa thành công. Hiện nay, TS.BS Phan Anh Tuấn cùng các nhà côn trùng học cũng đã thực hiện đề tài "Nuôi sâu để khai thác bền vững".
Họ đã xác định lại bằng cách nuôi bán nhân tạo ở Điện Biên - nơi đang có điều kiện tự nhiên tốt để phát triển loài sâu được đánh giá là quý hiếm này.
Theo DS Đỗ Huy Bích: sâu chít là ấu trùng của loài buwowmsBrihaspa astrostigmella. Sâu dài khoảng 35mm, màu vàng ngà, sống trong thân cây chít hay cây đót, cây le vào mùa đông, cắn đục thân cây làm cây ngừng sinh trưởng. Đến mùa lá, chồi cây mọc lại thành cây thảo (giống hiện tượng của vị thuốc đông trùng hạ thảo). Người ta thu hoạch sâu chít bằng cách tìm những cây chít bị cụt ngọn, cắt ngang thân ở phía trên khoảng 50 - 60cm, chẻ đôi, lấy sâu. Rửa sạch sâu bằng nước muối, rang hoặc sấy khô. Khi dùng, tẩm sâu với mật ong, rồi lại sấy khô. Dược liệu có vị ngọt, tính ôn, được dùng thay thế vị đông trùng hạ thảo của thuốc Bắc với tác dụng bổ tinh tủy, ích phế thận, tráng dương khí, chữa suy nhược thần kinh, đau lưng do thận hư, liệt dương, mỏi gối. Liều dùng hằng ngày là 6 - 12g dưới dạng rượu ngâm. Rượu này ngâm lâu sẽ thấy lớp chất béo nổi lên trên nên khi dùng phải lắc đều. Có thể dùng dạng xào, nấu với trứng hoặc hầm với thịt ăn hằng ngày.
Nhật Viên
Rượu Chít Tam Đảo - Vị thuốc quý
Vườn Quốc gia Tam Đảo chập trùng núi cao với trăm suối ngàn khe cùng bát ngát những cánh rừng hỗn giao xen kẽ các vạt rừng nguyên chủng. Rừng chít cũng là đặc điểm rất riêng của vùng núi đồi Tam Đảo.
Rừng cỏ lau thường mọc trên đồi cao còn rừng cỏ chít mọc ven các khe suối và tạo thành các cánh rừng phủ kín những bãi bồi. Cây chít cho lá gói bánh cho hoa râm chổi và còn cho một món ăn đặc sản quý giá. Đó là con sâu chít, một vị thuốc bổ tráng dương, một món ăn quý hiếm thường được ví vơi 'Đông trùng hạ thảo" trong thuốc bắc của Trung Quốc.
Vào dịp cuối năm, bà con các dân tộc Sán Dìu, Cao Lan ... thường vào rừng lấy lá chít về gói bánh đồng thời còn bắt sâu chít về ngâm rượu gọi là rượu chít. Trong bụi chít, tìm ngọn cây nào bị héo úa là bóc ra sẽ bắt được con sâu đang nằm gọn giữa thân cây. Con sâu chít màu trắng ngà chỉ dài chừng hai đốt tay giống như con tằm nhỏ. Mỗi người mỗi buổi luồn rừng dù tích cực cũng chỉ bắt được vài chục con. Con sâu chít đem về có thể thả ngay vào chai với số lượng không hạn chế, đổ đầy rượu ngâm chìm rồi đặt vào góc tủ. Khoảng một tháng sau sẽ trở thành rượu bổ vơi màu trông hơi trắng ngà. Rượu này rất phù hợp với những người đàn ông bị " bất lực ". Những ai cẩn thận và cầu kỳ hơn thì thả sâu chít còn tươi vào nước muối pha loãng, rửa sạch vớt ra cho ráo nước. Dùng gạo nếp thơm cho vào chảo rang vàng rồi rắc lần lượt sâu chít vào tiếp tục đảo cùng gạo nếp đến khi các con sâu chít đều cùng chín vàng như gạo rang thì lấy ra cho vào ngâm rượu hoặc để dành dùng dần. Rượu này có màu vàng bắt mắt và rất thơm ngon. Con sâu chít ở Tam Đảo vừa là vị thuốc vừa là thực phẩm quý hiếm và rất bổ dưỡng đối với cả những người mới ốm dậy. Trẻ nhỏ và người già suy dinh dưỡng nếu thường xuyên được bồi dưỡng bằng sâu chít hấp cách thuỷ cùng lòng đỏ trứng gà sẽ rất nhanh lại sức.
Các cụ già ở đây còn kể lại rằng: Từ thời xưa các quan lại thường khuyến khích dân sở tại vào rừng bất sâu chít về nộp cho Viện Thái Y của triều đình, mỗi lạng sâu chít được thưởng gần 1 lạng bạc, vừa có thuốc quý vừa góp phần bảo vệ rừng xanh.
Theo Vinh Phuc Portal
Vĩnh Bảo sưu tầm 2/6/2013
1 nhận xét:
đông trùng hạ thảo kết hợp tạo ra rất nhiều món ăn ngon. Phù hợp là món ngon cho người gầy
Đăng nhận xét