Tri Kỷ

Tri Kỷ

[TinDaChieu] Sống ở trên đời giao thiệp với nhiều người, bè bạn tưởng vô số, nhưng dễ đã mấy ai được gọi là tri kỷ.

Thế nào là tri kỷ?

Tri kỷ là người biết mình, nghĩa là đồng thanh, đồng khí, đồng chí, đồng tâm với mình, chơi với mình rất thân thiết, bao bọc che chở cho mình, lúc sống cùng hưởng, họa cùng đau, lúc chết, tưởng cho chết với nhau cũng không hối.

Cổ văn có câu:

“Đắc nhất tri kỷ, khả dĩ bất hận”

Dịch nghĩa là “Ở đời có được một người tri kỷ thì không còn ân hận gì nữa”.

Trong tác phẩm “Đoạn trường tân thanh” của cụ Nguyễn Du, đoạn diễn tả lúc Từ Hải gặp Thúy Kiều ở thanh lâu, Kiều đề cao Từ Hải, Từ lấy làm thống khoái, có câu:

”Nghe lời vừa ý gật đầu,

Cười rằng: “Tri kỷ trước sau mấy người”.

Từ “ tri kỷ” gắn liền với các điển tích về tình bạn của Quản Di Ngô và Bảo Thúc An

Đời Xuân Thu, Quản Di Ngô tự là Trọng, vốn người có tài kinh bang tế thế. Thủa còn hàn vi, chưa gặp thời Trọng thường cùng bạn là Bảo Thúc Nha đi buôn chung. Lúc chia lời, Trọng thường lấy phần hơn. Người ngoài thấy thế bất bình nhưng Bảo Thúc Nha vui vẻ nói:

– Trọng không phải tham mà lấy tiền ấy, chỉ vì gặp cảnh quẫn bách bất đắc dĩ mà thôi.

Trọng ở chợ thường bị lắm kẻ nạt dọa, hà hiếp nhưng chẳng phản kháng lấy 1 lời. Mọi người cười cho là nhu nhược,hèn nhát nhưng Bảo Thúc Nha cho bạn là người khoan dung.

Trọng thường đàm luận cùng Bảo Thúc Nha nói nhiều điều sai lầm. Bảo nói:

– Đó là con người chưa gặp vận. Chớ lúc gặp thời thì trăm việc không hỏng việc nào.

Lúc theo việc quân, mỗi khi ra trận thì Trọng đi sau; khi thu quân về thì Trọng đi trước. Mọi người đều chế giễu cho là nhát.

Bảo Thúc Nha nói:

– Trọng nào phải nhát gan, chỉ vì người còn mẹ già nên phải giữ thân thể để phụng dưỡng mẹ.

Trọng ba lần ra làm quan, ba lần bị bãi, người người đều khinh Trọng bất tài vô dụng. Nhưng Thúc Nha nói:

– Trọng không phải là kẻ bất tài, vì chưa gặp thời, chưa gặp được vua hiền mà thôi.

Về sau, Trọng phò công tử Củ; Bảo Thúc Nha phò công tử Tiểu Bạch. Công tử Củ và công tử Tiểu Bạch vốn anh em khác mẹ tranh ngôi nhau. Công tử Củ thất bại ở nhà nước Lỗ, bị vua nước Lỗ giết chết. Vua Lỗ lại bắt Trọng và Thiệu Hốt là người phò công tử Củ nộp cho Tiểu Bạch tức Tề Hoàn – chúa nước Tề.

Thiệu Hốt tự tử. Còn Trọng thì chịu làm tên tù và chịu tội với Tiểu Bạch vì trước kia đã bắn nhằm đai bụng của Tiểu Bạch. Mến tài của Trọng và do Thúc Nha tiến cử, Tiểu Bạch dùng Trọng làm tướng quốc.

Thế nhân chê Trọng không giữ được khí tiết như Thiệu Hốt. Nhưng Thúc Nha lại bảo:

Trọng nhẫn nhục thờ Hoàn công không phải vô sỉ mà là người không câu chấp những tiểu tiết thường tình. Đó chính là người có chí làm lợi cho cả thiên hạ.

Trọng nghe được lời nói của Bảo Thúc Nha, thường thở dài nói:

– Sinh ra ta là cha mẹ nhưng hiểu ta ở đời chỉ có một Bảo Thúc Nha mà thôi.

Vĩnh Bảo sưu tầm 23/9/2015