Mầu của tết

Trong một bài thơ vào loại lạ lùng nhất của phong trào thơ mới 30-45, thi sĩ trẻ Đoàn Phú Tứ đã viết một cặp câu khét tiếng "Mầu thời gian không xanh. Mầu thời gian tím ngắt". Có thể nói đây là lần đầu tiên trong tiếng Việt, thời gian vốn dĩ siêu hình đã hiển lộ tròn màu rõ nét. Nhưng có một mầu được rất nhiều người công nhận, rực rỡ đậm nét nhất trong lung linh muôn vàn sắc xuân, chắc chắn đấy phải là những nét mầu của ngày tết.---------------------------------

>> 

-----------------------------------------

Thường thường, thời gian chỉ mơ hồ khoe mầu trong một vài thời đoạn tinh tế đặc biệt nào đó, ví như ở mùa Thu hay mùa Xuân chẳng hạn. Sắc thu với những tiêu tao lá ngô đồng vàng rơi, với những mây xám ngổn ngang nặng trĩu sát khí (không phải ngẫu nhiên mà các bậc đế vương phương Đông thường chọn mùa thu là mùa khởi binh), nên màu căn bản của Thu thuộc về lạnh lẽo Âm. Ngược lại, sắc xuân với những mơn mởn xanh của lá non chồi biếc, với những hây hây đỏ của cặp má thiếu nữ tương chiếu lẫn vào sắc hồng của hoa đào (Nhân diện đào hoa tương ánh hồng), nên mầu căn bản của Xuân thuộc về nồng ấm Dương, rực rỡ đạm nét nhất.

Khoảng hơn chục năm lại đây, Tết Nguyên Đán ở Hà Nội đã nuối tiếc bớt đi quá nhiều những mầu đáng kể. Cái tay trung niên gốc người Nhật Tân suốt mấy năm nay chuyên buôn đào cành đào thế từ Sơn Tây từ Phú Thọ về bán sỉ ở chợ hoa Cống chéo Hàng Lược đã thở dài bảo vậy. Thôi, khỏi nhắc đến hoành tráng bánh pháo đỏ kinh điển Bình Đà nữa, chuyện xưa rồi, nhưng cứ thử nhìn thật kỹ đoá hồng đào ngoại tỉnh này xem. Không những cánh của nó bị mỏng lớp mà sắc thắm cũng bị kém hơn nhiều nếu phải so với đào cũ Nhật Tân, hồi vườn ở đây còn mênh mông trùng trùng điệp điệp gốc đào chưa bị đám bê tông cốt thép của khu biệt thự liền kề hay chung cư cao cấp hung bạo lấn. Mầu đào đã không còn nồng nàn thắm thì đương nhiên má của mấy thiếu nữ đứng bán hoa đào dọc theo hai bên đường đê Yên Phụ cũng tai tái vắng sắc hồng. Mùa Xuân sẽ phôi pha nhanh hơn khi mà tết nhất hụt thiếu đi những gam mầu đỏ.

         

Thực ra cái đẹp của mầu tết không hẳn là sự độc chiếm chói lọi của bất cứ mầu nào, mà nó đẹp ở chỗ hài hoà trộn lẫn của vô vàn tự nhiên mầu sắc. Trong tập "Thôn ca", thi sĩ nhà quê Đoàn Văn Cừ đã rưng rưng miên man miêu tả chợ tết Bắc Bộ cách đây chừng già nửa thế kỷ. "Sương hồng lam ôm ấp nóc nhà gianh. Trên con đường viền trắng mép đồi xanh. Tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa. Bà cụ lão bán hàng bên miếu cổ. Nước thời gian gội tóc trắng phau phau. Hai người thôn gánh lợn chạy đi đầu. Con bò vàng ngộ nghĩnh đuổi theo sau. Thúng gạo nếp đong đầy như núi tuyết". Xa xưa, mầu của tết thường là mầu của ấm no điềm đạm dư dật phảng phất phồn thực, bởi trời đất đang manh nha một khí Dương lực lưỡng. Vì thế cây cỏ khát khao nảy nở và con người rạo rực muốn yêu nhau. Bây giờ ở những đô thị lớn, kinh tế ồn ào phát triển, nhiều nơi no ấm đã tràn ra thành thừa mứa, và người ta liều lĩnh đem mầu cao cả của những ngày tết dung tục pha phách vào ngày thường.

Bát canh măng hầm chân giò sóng sánh nâu cùng với bánh chưng mướt mát xanh đã bị ăn ngay từ những ngày hè tầm thường nóng chảy mỡ. Thịt đông giò xào mờ mờ thăm thẳm một mầu nấm hương mộc nhĩ thì đã có quanh năm, cứ tiện tay mở ngăn đá tủ lạnh là thấy. Mầu của đời thường hớt hải trọc phú đã xô bồ đè nhoè cái mầu hiếm hoi thong thả cao sang của ngày tết. Có phải vì cái thói quen ăn vã thiêng liêng như thế nên một đài truyền hình đã thô bạo dựng cả một chương trình gọi là "kết nối những trái tim", trắng trợn đem những người mang vẻ yêu nhau, chất lên một chuyến xe rồi cả anh cả ả oang oang tỏ tình trước nhan nhản người xem. Hỡi ơi, lời yêu vốn là lời thì thầm nói nhỏ, nó thiêng liêng sâu sắc là vì sự dịu dàng tự biết sự trầm lắng vị tha, bất cần ngồn ngộn sự chứng kiến của đám đông. Lời yêu được hợm hĩnh hét qua loa thì là lời huyênh hoang của quảng cáo. Có phải vậy chăng mà hôm nay đám trẻ từ 9X trở xuống đã hết sạch cồn cào nỗi mong chờ chóng tới ngày Tết.

Ngoài một màu hồng đỏ chủ đạo, mấy ngày Tết còn lưu một mầu phơn phớt huyền hoặc rất khó tả của ký ức. "Những người muôn năm cũ. Hồn bây giờ ở đâu". Tết là thêm mới nhưng cũng là ngày thiết tha nhớ cũ, tổ tiên ông bà sẽ quây quần cùng về che chở phù hộ cho đám con cháu đang nông nổi mưu sinh trong lẫn lộn. Bởi thế nhà nào nhà nấy từ đêm giao thừa cho đến hết ngày mùng năm hoá vàng, nơi bàn thờ tổ tiên luôn giữ một mầu biết ơn trân trọng. Thường là một mâm đồng cỗ cúng cạnh một mâm gỗ son ngũ quả ngan ngát trầm hương. Tất cả bọn người đang sống bỗng quên danh lợi xì sụp chân thành khấn khứa. Ai ai mặt cũng long lanh một màu thành thực sám hối, từ quan chí dân tất thẩy sắc diện đều thăng hoa thành thánh thiện.

Rồi qua rằm Giêng, mầu tết nhạt đi thấy rõ, mọi người lại hùng hục trở về tranh giành với thường nhật. Mầu hồng của hoa đào, mầu thanh bạch của ăn năn bị mờ dần vào mầu vàng của kim ngân tạo ra một mầu rất xa tết.

Những người tử tế đành tự an ủi lạc quan hy vọng, phía trước luôn luôn có một mùa Xuân./.

VietBao.vn (Theo Songmoi)

Màu Thời Gian

Tác giả: Đoàn Phú Tứ

Sớm nay tiếng chim thanh Trong gió xanh Dìu vương hương (2) ấm thoảng xuân tình Ngàn xưa không lạnh nữa, Tần Phi (3) Ta lặng dâng nàng Trời mây phảng phất nhuốm thời gian (4) Màu thời gian không xanh Màu thời gian tím ngát (5) Hương thời gian không nồng Hương thời gian thanh thanh (6) Tóc mây một món chiếc dao vàng (7) Nghìn trùng e lệ phụng (8) quân vương Trăm năm tình cũ lìa không hận Thà nép mày hoa thiếp phụ chàng (9) Duyên trăm năm đứt đoạn Tình muôn thuở còn hương Hương thời gian thanh thanh Màu thời gian tím ngát (10) Lời chú của Hoài Thanh và Hoài Chân (trích Thi Nhân Việt Nam):  (1) Không ai ngờ một cái đầu đề có tính cách triết học như thế lại dùng để nói một câu chuyện tâm tình.  (2) Hãy để ý đến cái âm điệu vấn vương của mấy chữ này.  (3) Thi nhân mượn sự tích người xưa để giữ vẻ kín đáo cho câu chuyện. Xưa có ngưòi cung phi, nàng Lý phu nhân, lúc gần mất, nhất định không cho vua Hán Võ Đế xem mặt, sợ trông thấy nét mặt tiều tụy vua sẽ hết yêu. Cái tên Tần phi, thi nhân đặt ra vì một lẽ riêng.  "Ngàn xưa không lạnh nữa" : Chuyện xưa đã hầu quên nay nhớ lại lòng lại thấy nôn nao.  (4) Thi nhân muốn nói dâng hồn mình cho người yêu. Song nói như thế thì sẽ sỗ sàng quá. Vả người thấy mình không có quyền nói thế, vì tình yêu ở đây chưa từng được san sẻ. Nên phải mượn cái hình ảnh "trời mây phảng phất nhuốm thời gian" để chỉ hồn mình. Chữ "nhuốm" có vẻ nhẹ nhàng không nặng nề như chữ "nhuộm". Chữ "dâng" hơi kiểu cách.  (5) Người Pháp thường bảo thời gian màu xanh. Nhưng thi nhân nhớ lại thời xưa, hồi người đương yêu, cứ thấy màu thời gian tím ngát vì người riêng thích một thứ hoa tím, và màu hoa lẩn với người yêu.  (6) Hương thời gian là hương thứ hoa kia mà cũng là hương yêu, một thứ tình yêu qua đã lâu rồi, nên chỉ thấy thanh sạch, nhẹ nhàng.  (7) Nàng Dương Quý Phi lúc mới vào cung, tính hay ghen, bị Đường Minh Hoàng đưa giam một nơi. Nhưng nhà vua nhớ quá, sai Cao Lực Sĩ ra thăm. Dương Quý Phi cắt tóc gửi vào dâng vua. Vua trông thấy tóc thương quá, lại vời nàng vào cung.  Đoàn Phú Tứ hợp chuyện này và chuyện Lý phu nhân làm một và tưởng tượng một người cung phi lúc gần mất không để vua xem mặt chỉ cắt tóc dâng, gọi là đáp lại trong muôn một mối tình trìu mến của đấng quân vương.  — đây không có chuyện cắt tóc nhưng có chuyện khác cũng tương tự như vậy.  (8) Chữ "phụng" rất kín đáo, chữ "dâng" sẽ quá xa vời, chữ "tặng" quá suồng sã.  (9) í nói: thà phụ lòng mong mỏi của chàng; còn hơn gặp chàng trong lúc dung nhan tiều tụy để di hận về sau.  (10) "Tím ngát" tả đúng mối tình dìu dịu. "Tím ngắt" sẽ đau đớn quá.

Vĩnh Bảo sưu tầm 2/2/2014

Tục lì xì bắt nguồn từ đâu?

Ở Châu Á, bên cạnh Việt Nam còn có Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Campuchia… cũng có tục “lì xì” mừng tuổi đầu năm. Vậy tục lệ lâu đời và phổ biến này bắt nguồn từ đâu?

-----------------------------------

-----------------------------------

Tết là nét văn hóa đặc sắc của người Việt Nam nói riêng và nhiều nước Châu Á nói chung. Trong ngày đầu xuân, một tục lệ quen thuộc, mang nhiều ý nghĩa đẹp đẽ, vốn tồn tại lâu đời trong Tết cổ truyền của nhiều dân tộc Châu Á chính là tục mừng tuổi đầu năm, hay còn gọi là tục lì xì.

Phong bao mừng tuổi tượng trưng cho lời cầu chúc may mắn, sức khỏe và tài lộc mà người tặng gửi tới người nhận. Nhận được hay cho đi nhiều phong bao lì xì trong ngày Tết đều được coi là điều may mắn. Người nhận thì được hưởng lộc mà người trao thì chắc chắn đã có một năm phát tài phát lộc nên giờ “chia lộc” cho những người xung quanh...

Ý nghĩa của phong bao lì xì không nằm ở số tiền mừng mà quan trọng là ở thiện ý, ở ý nghĩa tốt đẹp của hành động. Tiền lì xì thường là những món tiền nhỏ, gồm cả tiền lẻ và tiền chẵn.

Ở Châu Á, bên cạnh Việt Nam còn có Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Campuchia, Philippines, Myanmar… cũng có tục “lì xì” mừng tuổi đầu năm.

Không biết tục “lì xì” đã ra đời từ bao giờ nhưng nó đã được lưu truyền từ năm này sang năm khác và đến giờ vẫn được gìn giữ như một nét văn hóa đẹp. Trong ngày đầu năm, mọi người đến chúc Tết người thân, họ hàng, bạn bè, thăm hỏi lẫn nhau và sẽ không quên mừng tuổi người già, trẻ nhỏ.

Mừng tuổi đầu năm là một hành động ước lệ, tượng trưng cho lời cầu chúc may mắn, sức khỏe và sự sung túc tới cho gia chủ.

Màu đỏ của phong bao tượng trưng cho sự may mắn, đỏ đắn. Hình ảnh chiếc phong bao còn tượng trưng cho sự kín đáo, những bất ngờ thú vị chờ đợi phía trước. Đồng thời, chiếc phong bao cũng là một cách ứng xử tinh tế của người Á Đông khi người tặng không muốn có sự so bì, tị nạnh giữa những người được nhận.

Thường người ta sử dụng những tờ tiền mới để mừng tuổi đầu năm. Tiền mới tượng trưng cho sự mới mẻ, tinh khôi, một khởi đầu mới. Khi được nhận lì xì, văn hóa ở nhiều nước phương Đông quy định ngầm rằng người nhận chỉ được mở phong bao sau khi người trao tặng đã ra về để thể hiện phép lịch sự.

Ở Trung Quốc, vào dịp đầu năm, nếu có trẻ nhỏ “vòi” tiền mừng tuổi, người lớn không bao giờ từ chối bởi nếu làm như vậy, cả năm sau sẽ không may mắn. Theo tục lệ truyền thống, trẻ em thường chúc người mừng tuổi cho mình những điều may mắn, tốt đẹp trước khi đón nhận chiếc phong bao. Những chiếc phong bao này sau đó sẽ được tích lại, cất dưới gối ngủ trong khoảng một tuần rồi mới mở ra.

Nguồn gốc của tục lì xì cũng được cho là bắt nguồn từ Trung Quốc. Dưới triều đại nhà Tần, người già thường tích những đồng xu nhỏ, buộc lại với nhau bằng một sợi chỉ đỏ. Tiền này được coi là tiền may mắn giúp xua đi tà khí và bảo vệ những người trẻ trong nhà khỏi bệnh tật, xúi quẩy.

Với ý nghĩa tốt đẹp đó, dần dần người ta đã hình thành tục lệ tặng tiền mừng tuổi cho người già, trẻ nhỏ trong ngày đầu xuân với niềm tin đây sẽ là tiền may mắn, giúp gia chủ gặp nhiều thuận lợi, đỏ đắn trong năm mới. Sau này, khi ngành in đã phát triển, hình tượng sợi chỉ đỏ buộc vào đồng tiền xu được thay thế bằng những chiếc phong bao đỏ.

Ở hầu hết các nước, khi mừng tuổi đầu năm, người ta đều ưa chuộng dùng phong bao đỏ nhưng riêng ở Nhật Bản, món tiền này được đựng trong phong bao trắng có đề tên của người nhận, thể hiện một sự trân trọng.

Những người Mã Lai theo đạo Hồi sinh sống ở Malaysia, Brunei, Indonesia và Singapore cũng sớm tiếp nhận tục lệ mừng tuổi người già và trẻ nhỏ trong Tết Eid al-Fitr của người Hồi giáo. Tuy vậy, thay vì dùng phong bao đỏ, họ dùng phong bao xanh lá cây.

Vào dịp Tết Eid al-Fitr, những gia đình Hồi giáo thường chuẩn bị sẵn nhiều phong bao xanh lá cây để tặng khách đến thăm nhà. Họ không chỉ mừng cho người già, trẻ nhỏ mà tất cả bạn bè, họ hàng, làng xóm… tới chơi nhà đều được nhận, thậm chí những người không thể đến chơi nhà họ vào dịp Tết Eid al-Fitr cũng vẫn được chủ nhà gửi nhờ phong bao cho người khác đem về tặng giúp. Hành động này thể hiện sự hào phóng mà mọi người dành cho nhau trong dịp lễ quan trọng của người Hồi giáo. Vietbao.vn ( Theo Dân trí)

Lì xì

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Phong bì lì xì

Lì xì là một tên gọi của tục lệ mừng tuổi trẻ em trong dịp Tết Nguyên đán ở các nước Á Đông và Việt Nam, đó là lệ đặt tiền vào chiếc phong bì nhỏ có trang trí màu vàng son rực rỡ để mừng tuổi trẻ em. Trong phương ngữ miền Nam của tiếng Việt, tiền ấy được gọi là tiền Lì-xì.

Từ nguyên[sửa | sửa mã nguồn]

Theo tác giả Hạo-nhiên Nghiêm Toản ^[1], "lì xì" có gốc là từ 利市 (lợi thị) trong tiếng Trung. Từ này phiên âm kiểu pinyin là lì shì, có ba nghĩa như sau:

1. Số lời thu được do mua bán mà ra ;
2. Tốt lành, có lợi. Tháng Chạp ngày 24, khắp thị tỉnh (nhà quê, kẻ chợ) đều làm lễ rước Na (để khu trừ quỷ dữ), trống (rước) Na đến khắp mọi nhà cầu xin Lợi-thị (Theo Đông-kinh mộng-hoa-lục). - Khi người phụ nữ lấy chồng về đến cửa, mọi người đi theo cũng như người nhà đều xin Lợi-thị (hoặc đồ vật, hoặc là tiền) ;
3. Vận tốt, vận may. Sách "Bắc-mộng-tỏa-ngôn" rằng : "Khi Hạ-hầu Tư chưa gặp thời, còn luân lạc linh đinh, người ta gọi Tư là viên Tú-tài chẳng Lợi-thị" ;

Trong cả ba trường hợp, "lợi-thị" hay "lì-xì', đều có nghĩa là được lợi, được tiền, được may mắn. Tác giả Hạo-nhiên khẳng định rằng tiền Lì-xì, mừng tuổi, chính là thứ tiền đem lại cái hên, điều lành, điều tốt, cho trẻ em dịp đầu xuân.

Tuy nhiên, giả thuyết rằng chữ Lì-xì là hai chữ Hán-Việt "lợi thị"(利是) đọc theo âm Quảng Đông được chấp nhận rộng rãi. Phong tục tặng phong bao bằng giấy điều trong đựng tiền cũng có ở Trung Quốc. Trong tiếng Quan Thoại, tục này được gọi là 紅包 ("hồng bao"), trong tiếng Quảng Đông là 利是 (lợi thị), 利市 (lợi thị) hoặc 利事(lợi sự). Tuy nhiên, ở Trung Quốc, tục lệ lì xì không chỉ có trong Tết Nguyên Đán mà còn trong nhiều dịp khác, cũng không chỉ dành cho trẻ em.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

1. 
   ^ Hạo-nhiên NGHIÊM TOẢN, PHIẾM LUẬN NHÂN TÌM NGHĨA HAI CHỮ "LÌ XÌ", Đặc san Xuân Danh-từ chuyên-
   .

Tục lì xì ở một số nước Á Đông

Zing  - 01/02/2014 09:40c

Mừng tuổi là một phong tục rất phổ biến ở nhiều nước phương Đông với hy vọng một năm mới an khang, thịnh vượng sẽ đến với cả người cho và người nhận.

Trung Quốc Lì xì, tiếng Quảng Đông là Hong Bao, tiếng Phúc Kiến là Ang Pao và tiếng Phổ Thông là Lai See, dùng để chỉ một phong tục có từ đời Tần. Khi đó, người ta dùng một sợi chỉ đỏ để xâu tiền thành một xâu hình con rồng hoặc thanh kiếm đặt ở chân giường hoặc cạnh gối để xua đuổi ma quỷ hay ngăn bệnh cho người già. Ngày nay, người Trung Quốc thường để tiền lì xì trong các bao màu đỏ in hình các danh nhân. Màu đỏ biểu tượng cho sự thắng lợi và triển vọng. Lời chúc in trên phong bào thường mang nghĩa cầu mong sự sung túc và may mắn trong năm mới. Ảnh: Xinhua. Nhật Bản Ở Nhật Bản, tục lì xì gọi là “Otoshidama”. Không giống người Trung Quốc, người Nhật Bản thường dùng bao lì xì màu trắng có in hoa văn hoặc những hình trang trí ngộ nghĩnh. Ảnh: Japan Times. Hàn Quốc Người Hàn Quốc gọi tục lì xì là Sabae. Ông bà và người lớn tuổi thường mừng tuổi cho con cháu với hy vọng một năm mới tốt lành. Hiện nay, tiền mừng tuổi có thể là phiếu quà tặng ở nhiều gia đình. Ảnh:Travelplanner.com. Singapore Người Hoa tại Singapore rất coi trọng tết âm lịch. Các phong tục truyền thống và lối sống hiện đại tồn tại song song. Khi tết âm lịch sắp đến, người dân ở đây thường đến ngân hàng đổi tiền mới để lì xì cho con cháu, họ hàng, người thân. Ngày nay, bên trong phong bì đỏ có thể chứa phiếu quà tặng, ngân phiếu, vé xe tháng, tem hoặc tiền xu thay cho tiền giấy. Một số người Hoa trẻ ở Singapore lì xì cho cha mẹ bằng một bữa cơm tại nhà hàng hoặc một chuyến du lịch. Ảnh: Asiatravel.answers.com. Hong Kong Người Hong Kong quan niệm, năm mới cái gì cũng mới nên tiền trong bao lì xì cũng vậy. Năm nào đến gần tết, các ngân hàng ở Hong Kong đều có những dòng người đứng xếp hàng chờ đổi tiền mới. Ảnh:Gohongkong.about.com. Macau Người Macau gọi mùng hai tết là khai niên. Theo tập tục, sau khi ăn cơm khai niên, nếu chủ gặp thợ, người lớn gặp trẻ nhỏ, người đã kết hôn gặp người chưa kết hôn đều lì xì. Trong bao lì xì luôn có số tiền biểu thị sự cát tường, chẳng hạn số 8 hoặc 8 số. Ảnh: Holidays.net. Malaysia Về phần mình, người Malaysia lại dùng bao lì xì có màu xanh lá cây vì nó gắn liền với tín ngưỡng đạo Hồi. Ảnh: Simpleblog. Thanh Hương Ý nghĩa tục “lì xì” đầu xuân Nhiều người trong chúng ta đã quá quen với những chiếc phong bao lì xì trong mỗi dịp Tết. Trẻ con thì được nhận tiền lì xì hay ăn chóng lớn; người già cũng được con cháu lì xì mừng thọ chúc sức khoẻ. Nghe hai tiếng “lì xì” người ta liền tưởng tới bao giấy màu đỏ, nho nhỏ bằng phần tư trang giấy học trò, bên trong có xếp mấy tờ tiền mới. Vậy hai tiếng “lì xì” có xuất xứ như thế nào? Tục lì xì có khá nhiều nguồn gốc khác nhau. Ngày xưa, ở Đông Hải có một cây đào to, có rất nhiều yêu quái sống trong bộng cây, như hồ ly tinh, chuột tinh… Chúng luôn muốn ra ngồi bộng cây để gây hại bá tánh, song lúc nào cũng bị các thần tiên ở hạ giới canh giữ. Tuy nhiên, cứ vào lúc giao thừa thì tất cả các thần tiên đều phải về trời để nhận công việc mới theo sự phân công của Thượng đế. Nhân cơ hội này, có một loài yêu quái có tên là con Tuy xuất hiện để xoa đầu trẻ con đang ngủ khiến trẻ giật mình khóc thét rồi bị sốt hoặc trở nên ngớ ngẩn. Vì vậy các gia đình có con nhỏ thường thức suốt cả đêm để canh không cho con Tuy ám hại con mình. Một lần có mấy vị tiên đi ngang nhà kia hoá thành những đồng tiền nằm bên chỗ mấy đứa trẻ. Thấy vậy, cha mẹ chúng đem gói những đồng tiền này vào tấm vải đỏ. Khi con Tuy đến, những đồng tiền trong tấm vải đỏ liền loé sáng khiến con Tuy sợ hãi bỏ chạy. Phép lạ này nhanh chóng lan truyền ra khắp nhân gian, nên khi tết đến, người ta lại bỏ tiền vào trong những cái túi màu đỏ tặng trẻ con, gọi là tiền mừng tuổi nhưng thực tế là để tống khứ con Tuy. Một truyền thuyết khác cho rằng, tục tặng tiền mừng tuổi bắt nguồn từ đời nhà Đường (Trung Quốc). Năm đó, Dương Quý Phi hạ sinh một hoàng tử. Được tin mừng, vua Đường Huyền Tông đích thân đến thăm và ban cho Dương Quý Phi một số vàng bạc gói trong tấm giấy đỏ. Dương Quý Phi coi đó vừa là tiền mừng vừa là chiếc bùa hoàng đế ban tặng con trẻ để trừ tà. Việc này đồn đại ra ngoài dân gian, người ta bắt chước tặng tiền mừng và coi đây như món lộc trừ tai hoạ, mang lại nhiều may mắn cho trẻ con. Tục “lì xì” là một phần đậm đà của phong vị Tết Việt Nam, đặc biệt đối với trẻ con, khiến trẻ nhớ tới Tết như một thời điểm mở đầu năm mới. Cuốn từ điển thời nay do Viện Ngôn ngữ học, Trung tâm Từ điển học chẳng hạn, mục từ lì xì giải thích: “Lì xì là mừng tuổi (bằng tiền). Tiền lì xì cho các cháu ngày mồng một Tết”. “Lì xì” bằng tiền không chỉ giới hạn trong mùng một Tết, mà “liền tù tì” suốt 3 ngày đầu năm, thậm chí kéo dài tận những ngày “mùng” cuối cùng của Tết như mồng 9, mồng 10. Tiếng “lì xì” có gốc là “lợi thì” trong tiếng Trung. Trong tiếng Quan Thoại, tục này được gọi là “hồng bao”, trong tiếng Quảng Đông là “lợi thị” hoặc “lợi sự”. Dù được gọi với tên gọi nào, lì xì cũng mang nghĩa là tiền hên, tiền may mắn, điều lành, điều tốt… Phong bao lì xì cũng mang nhiều ý nghĩ tốt đẹp. Phong bao tượng trưng cho sự kín đáo - không muốn có sự so bì dẫn đến chuyện xích mích, không vui trong ngày tết. Bao lì xì thường có màu đỏ, với người Châu Á màu đỏ là một trong những màu cát tường nhất trong những lễ hội. Phong bao lì xì còn tượng trưng cho tài lộc - người ta nhận được hay cho đi càng nhiều bao lì xì thì người ta càng tin rằng mình đã phát tài phát lộc… Phong tục lì xì có ý nghĩa tốt đẹp như vậy, nên nó được người Việt giữ gìn và duy trì đến tận ngày nay. Người Việt Nam theo tục lệ từ xưa, hằng năm, cứ vào sáng mồng một Tết Nguyên đán là con cháu trong nhà lần lượt nói lời chúc tết, chúc thọ và tặng quà hoặc một số tiền cho ông bà, cha mẹ mình. Sau đó, con cháu được ông bà, cha mẹ “lì xì” lại một phong bao màu đỏ, bên trong đựng một ít tiền gọi là lấy hên và mang lại niềm vui trong ngày đầu năm mới. Không chỉ người lớn mừng tuổi con cháu, mà trứơc đây theo cổ truyền, con cháu phải mừng tuổi ông bà trước. Tục mừng tuổi nay còn đó. Ông bà, cha mẹ, chú bác, cô dì, cậu mợ lì xì lớp cháu, con. Khách tới nhà ai chúc Tết lì xì trẻ con của nhà đó. Hoặc chủ nhà đón khách tới chúc Tết lì xì trẻ em đi theo khách. Ý nghĩa chính không nằm ở “tiền” mà quan trọng là lòng mong ước cầu chúc các cháu hay ăn chóng lớn, vui chơi, học hành tấn tới, còn phong bì nặng nhẹ nhiều ít (tiền) không phải là điều đáng để tâm lắmThu Huyền tổng hợp.Thu Huyền tổng hợp Vĩnh Bảo sưu tầm 2/2/2014

Mã đáo thành công

Xem ra nguyên gốc thì “mã đáo thành công” chẳng liên quan đến con ngựa cụ thể nào, cũng chẳng liên quan đến chuyện ngựa đến ngựa đi như các vị “cắt nghĩa” hằng tưởng
Tết năm nay thấy câu "Mã đáo thành công" này bị bắn ra hơi nhiều. Chúc Tết mấy năm trước mọi người hay chúc nhau thành công, thành đạt..., thì năm nay vớ được câu này có sẵn chữ thành công, thế là cứ như súng liên thanh, tuôn ra liên miên bất tận.

Nhiều người "cắt nghĩa" (cắt nát nghĩa) câu này, rằng ngựa là sức mạnh, ngựa là động lực, ngựa là tốc độ, ngựa là thời gian... nên có ngựa là có được yếu tố quyết định giành chiến thắng, đạt được mục tiêu, tức là thành công. Ấy là ghép thô chữ "mã đáo" với chữ "thành công". Bây giờ kiếm đâu ra ngựa thật, thế là mua bức vẽ con ngựa, mua cục nhựa mẩu đồng đúc hình con ngựa về, đợi chờ đến năm con ngựa như năm Giáp Ngọ này, gọi là "mã đáo".
Thực ra "mã đáo thành công" nghĩa là thành công dễ dàng và nhanh chóng. Nó xuất hiện trong các vở kịch đời Nguyên, được cho là xuất xứ từ chuyện "Tần Thủy Hoàng bái thạch". Vào năm thứ 2 sau khi thống nhất thiên hạ lên ngôi Thủy Hoàng đế, trên đường đi tuần phía đông, nghe nói có khối đá ngũ sắc của Nữ Oa vá trời năm xưa còn sót lại có thể giúp bảo vệ giang sơn, Tần Thủy Hoàng liền đến lễ khối đá đó. Sau khi lễ khối đá đó trở về thì đúng là thiên hạ thái bình, Tần Thủy Hoàng liền sai các quan làm thơ chúc mừng. Khi đó có thuật sĩ là Từ Phúc làm thơ có câu rằng "Vạn mã thiên quân ngự trì đạo, Thủy Hoàng bái thạch đắc thành công-Muôn ngựa nghìn quân rong đường rộng, Thủy Hoàng lạy đá đã thành công". Bài thơ nay không còn, nhưng vùng duyên hải phía đông Trung Quốc còn được gọi là mã đạo, nghĩa là đường lớn. Tần Thủy Hoàng nhờ có đường lớn mới đến lạy đá thành công. Đến đời Nguyên, nghệ thuật kịch phát triển đã đưa tích này lên sân khấu, và cụm “mã đáo thành công” này bắt đầu xuất hiện trong lời thoại các vở kịch.
Xem ra nguyên gốc thì “mã đáo thành công” chẳng liên quan đến con ngựa cụ thể nào, cũng chẳng liên quan đến chuyện ngựa đến ngựa đi như các vị “cắt nghĩa” hằng tưởng tượng. Trước kia người có học “sính chữ”, còn bây giờ thì cả thiên hạ thích "hay nói chữ".ThS. BS. Nguyễn Quốc Thái
Khoa Truyền nhiễm - Bệnh viện Bạch Mai

Ý nghĩa của từ mã đáo thành công là gì: 

mã đáo thành công nghĩa là gì? Ở đây bạn tìm thấy 3 ý nghĩa của từ mã đáo thành công. Bạn cũng có thể thêm một định nghĩa mã đáo thành công mình

1.

mã đáo thành công "Mã = ngựa", "Đáo, giống như chữ đáo hạn hay đến hạn, dịch theo nghĩa khác có nghĩa là trở về", chữ "Thành Công có nghĩa là thắng lợi, đạt được điều mong muốn".  "Mã Đáo Thành Công" có nghĩa tiếng Việt là "ngựa quay trở về là thành công! Nguyên do dẫn đến thành ngữ " mã đáo thành công" đó là: Ngày xưa, người Trung Hoa trên ở phương Bắc sinh sống trên các bình nguyên, đồng cỏ, nơi mà có rất nhiều ngựa hoang. Đến mùa xuân hàng năm, người ta thường thả ngựa nuôi (đã được thuần phục) để vào các cánh đồng, bình nguyên hay các khu rừng để có thể dụ được ngựa hoang kéo đàn về lại trang trại của mình.  Một khi thả ngựa nuôi của mình ra thì có nhiều khả năng xảy ra: hoặc là ngựa mình đi mất mà không trở về (có thể bị thú dữ ăn thịt, có thể bị người ta bắt hay có thể nhập đàn với ngựa hoang đi luôn...) hoặc là quay trở về và có thể dẫn theo ngựa hoang nữa! Vì vậy, vào mùa thu và mùa đông, nếu ngựa quay trở về thì có nghĩa là mình đã thắng lợi trong việc vẫn giữ được con ngựa của mình (trước cái đã, ít nhất là không mất nó), sau đó là có thêm ngựa nữa (có thể là 1 hay nhiều con)!

Vĩnh Bảo sưu tầm 2/2/2014

Hiện tượng Raynaud

Hiện tượng Raynaud (Raynaud Phenomenon)

Hiện tượng Raynaud là một vấn đề về lưu thông máu. Cơ thể không vận chuyển đủ máu đến các chi, vì vậy chúng cảm thấy lạnh và tê bì.
Hiện tượng Raynaud là gì?
Hiện tượng Raynaud là một vấn đề về lưu thông máu. Cơ thể không vận chuyển đủ máu đến các chi, vì vậy chúng cảm thấy lạnh và tê bì. Phần lớn, tình trạng này kéo dài trong thời gian ngắn khi cơ thể bạn phản ứng quá mức với nhiệt độ lạnh.

Màu trắng do dòng máu đến giảm, màu xanh do thiếu ô xy ở mô

Có 2 loại hiện tượng Raynaud. Raynaud tiên phát được coi như bệnh Raynaud, và chiếm phần lớn các trường hợp. Raynaud thứ phát cũng được gọi là hội chứng. Nó thường ở dạng như một phần của bệnh khác.

Bệnh nhân có thể không đề cập với bác sĩ về những triệu chứng của Raynaud. Phần lớn chúng gây phiền toái hơn là khuyết tật.

Nguyên nhân của hiện tượng Raynaud?
Raynaud nguyên phát vô căn. Raynaud thứ phát có thể là triệu chứng của những bệnh khác như lupus, xơ cứng bì, viêm khớp dạng thấp, hay xơ vữa mạch. Dùng thuốc, những dụng cụ gây rung trong vài năm, hút thuốc hay bị tê cóng có thể dẫn đến Raynaud.

Những yếu tố nhất định như stress hay thuốc, có thể là nguyên nhân gây bệnh nhưng phổ biến hơn là do phơi nhiễm với lạnh. Lạnh làm cơ thể co mạch máu nhỏ đến da và giãn các mạch máu trung tâm để giữ ấm cơ thể. Với Raynaud, cơ thể phản ứng quá mức cần thiết và chống lại dòng máu qua mạch nhỏ đến da.

Các triệu chứng của Raynaud.

Đợt tấn công của Raynaud, cơ thể hạn chế dòng chảy đến các chi. Điều này làm cho ngón tay và ngón chân lạnh, tê cóng và rồi biến sắc trắng hay xanh tím. Khi dòng máu quay trở lại, chúng ấm, có thể đỏ và bắt đầu có nhịp đập và đau. Ít trường hợp gây ảnh hưởng đến mũi và tai.

Một đợt tấn công thường kéo dài chỉ vài phút. Nhưng một số trường hợp có thể kéo dài hơn một giờ.

Hiện tượng Raynaud: co thắt động mạch do lạnh, gây giảm tưới máu tạm thời các ngón tay

Hiện tượng Raynaud được chẩn đoán như thế nào?
Để chẩn đoán Raynaud, bác sĩ sẽ hỏi bạn vài câu hỏi về các triệu chứng và tiền sử. Họ cũng khám. Bác sĩ có thể không khám vào lúc có đợt tấn công của Raynaud bởi vì nó diễn ra đột ngột và nhanh chóng. Nên bác sĩ sẽ muốn bạn miêu tả cái gì đã xẩy ra khi bị cơn Raynaud.

Không có test đơn giản nào mà bác sĩ có thể sử dụng để khám nếu bạn bị Raynaud. Bạn có thể kiểm tra máu hoặc những test khác để loại trừ các bệnh nhất định mà có thể cũng gây ra những triệu chứng tương tự.

Điều trị Raynaud như thế nào?
Nếu bị Raynaud thứ phát, hội chứng gây ra bởi bệnh khác, bác sĩ có thể chữa bệnh đó. Điều này có thể làm giảm nhẹ các triệu chứng Raynaud của bạn.

Không có cách nào chữa trị cho Raynaud tiên phát, nhưng bạn có thể kiểm soát bởi những tác nhân gây ra nó. Tác nhân này bao gồm nhiệt độ lạnh, áp lực, khói thuốc, caffein, “cold medicine” như ephedrine tổng hợp và thuốc chẹn beta. Nhưng không được tự ý bỏ thuốc nếu bạn chưa hỏi bác sĩ.

Hiện tượng Raynaud ở một phụ nữ 61 tuổi

Bạn có thể ngăn những đợt tấn công của Raynaud với những mẹo chữa trị tại nhà:
+ Luôn giữ ấm cơ thể.
+ Đeo gang tay khi ra ngoài trời lạnh.
+ Đẹo gang tay khi bạn cầm đồ từ tủ lạnh hoặc ngăn đông.
+ Giữ chân ấm bằng cách đi tất len hoặc tất nhân tạo, sẽ tốt hơn tất cotton nguyên chất.
+ Cố gắng ngâm tay qua nước ấm. Nó có thể tăng dòng máu đến tay.

Nếu không thể kiểm soát các triệu chứng bằng việc chữa trị ở nhà, bác sĩ có thể kê thuốc chẹn kênh Calcic ho bạn. Nó có thể tăng dòng máu đến đầu chi và làm giảm nhẹ các triệu chứng.

Hiện tượng Raynaud – Các triệu chứng.
Vị trí bị ảnh hưởng bởi hiện tượng Raynaud có thể:
+ Cảm giác lạnh và tê bì, như thể là chúng đang rơi bào trạng thái ngủ.
+ Chuyển sắc sang trắng hoặc xanh.
+ Chuyển sắc sang xanh, rồi đỏ khi nóng. Khi màu sắc thay đổi, các vị trí này có thể có nhịp đập, đau, tê hoặc lạnh hay dị cảm.

Tay, chân, mũi, và tai có thể bị ảnh hưởng bởi hiện tượng Raynaud. Raynaud có thể ảnh hưởng 1 ngón hoặc vài ngón. Thận chí núm vú cũng có thể bị ảnh hưởng.

Hiện tượng Raynaud – Khám và xét nghiệm
Do đợt tấn công của hiện tượng Raynaud điển hình kết thúc nhanh chóng, bác sĩ phần lớn thường sẽ quyết định liệu bạn bị Raynaud hay không theo các triệu chứng mà bạn miêu tả. Bác sĩ sẽ hỏi tiền sử bệnh, khám thực thể, và làm xét nghiệm máu hoặc các test khác để loại trừ nguyên nhân thứ phát. Nếu có thể, bạn nên chụp lại ảnh về thay đổi màu sắc khi bạn có các triệu chứng. Và bạn có thể mang ảnh đó theo khi đi khám.

Hiện tượng có ba màu là đỏ, trắng và xanh

Bác sĩ cơ - xương - khớp hay da liễu có thể kiểm tra mạch máu nhỏ (mao mạch) ở giường các ngón tay bằng kính khếch đại. Được biết như soi mạch máu, cách kiểm tra mạch máu đơn giản này có thể giúp phân biệt giữa Raynaud tiên phát và Raynaud thứ phát.

Hiện tượng Raynaud – Tổng quan chữa trị
Không có cách điều trị cho Raynaud nguyên phát, mặc dù bệnh có thể kiểm soát hiệu quả. Bạn có thể hạn chế sự nguy hiểm của đợt tấn công bằng cách giữ ấm; cân bằng stress cảm xúc; và tránh các thuốc hay những chất ảnh hưởng đến dòng máu chảy, ví dụ như nicotin, caffeine, hay cold medicine chứa ephedrine giả. Tránh thuốc chẹn beta, thuốc dùng để điều trị cao huyết áp và rối loạn nhịp nhanh. Thuốc chẹn beta làm chậm nhịp tim và giảm co bóp cơ tim, thậm chí gây ít máu đến mao mạch và làm các triệu chứng của Raynaud tồi tệ hơn. Không được bỏ đơn thuốc bác sĩ kê có chẹn beta, nếu chưa hỏi bác sĩ của bạn.

Nếu hiện tượng Raynaud không được kiểm soát tốt với chữa trị tại nhà và nó ảnh hưởng đến các hoạt động hàng ngày của bạn, bác sĩ có thể kê thuốc giúp tăng lưu thông máu và giảm nhẹ triệu chứng. Những thuốc này có thể gồm thuốc hạ áp như chẹn kênh Calci, kem nitroglycerin, hay thuốc cải thiện sự căng cứng như sildenafil (Viagra).

Có một vài cách chữa trị khác khả quan cho Raynaud. Nhưng chúng không áp dụng cho tất cả mọi người. Ví dụ cách điều trị thay thế khác bao gồm thuốc thảo dược hay liệu pháp phản hồi sinh học.

Nếu Raynaud liên quan đến các bệnh khác, thuốc hay các hoạt động nhất định (Raynaud thứ phát), điều trị bệnh, ngừng thuốc hay các hoạt động này sẽ giúp giảm các triệu chứng của hiện tượng Raynaud.

Hiện tượng Raynaud – Chữa trị tại nhà.
Triệu chứng của hiện tượng Raynaud thường có thể được giảm nhẹ bởi chữa trị tại nhà.

Để cản trở hoăc giảm các triệu chứng ảnh hưởng đến các chi:
+ Đeo găng bất cứ khi nào khi ra trời lạnh. Găng tay ấm hơn bao tay. Hailowpsb, bao tay dưới găng tay, sẽ làm tay bạn ấm hơn so với chỉ đeo bao tay.
+ Đeo găng tay khi lấy đồ từ ngăn đông hay tủ lạnh.
+ Uống nước ấm. Nó giúp duy trì nhiệt độ bên trong cơ thể bạn.
+ Khi uống nước lạnh từ cốc, chai, cần sử dụng vỏ cách nhiệt.
+ Giữ ấm tay bằng cách ngâm chúng trong nước ấm hay xoa hai tay với nhau. Cách này giúp tăng lượng máu đến tay, giảm đợt tái phát của hiện tượng Raynaud. Chú ý cẩn thận tránh bỏng tay dưới nước quá nóng.
+ Đi tất len, tống hợp hay cotton pha sẽ tốt hơn tất cotton nguyên chất. Bởi chúng giữ chân khô và ấm hơn do dễ thoát mồ hôi qua da hơn.
+ Dùng phấn để hấp thụ ẩm từ chân bạn. Do khi chân bạn bị ẩm ướt, chúng rất dễ bị lạnh.
+ Vận động tay nhanh vòng quanh cơ thể bạn (dạng cối xay gió), có thể giúp tăng dòng máu tới các ngón tay.

Để giữ ấm cơ thể:
+ Mặc nhiều lớp quần áo ấm. Lớp trong nên được làm từ chất liệu như polypropylene có thể giúp thoát ẩm ra ngoài.
+ Đội mũ. Bạn nên biết rằng đầu mất nhiệt nhiều hơn so với các bộ phận khác.
+ Không mặc quần áo quá chặt. Nó có thể giảm hoặc ngừng lưu thông tuần hoàn.
+ Cố gắng giữ khô. Dùng áo vét và giầy ống không thấm nước, có thông khí. Ẩm làm bạn dễ bị cảm lạnh hơn.
+ Duy trì nhiệt độ phòng.

Tóm lại:
+ Bỏ thuốc lá và hạn chế dùng caffein (trong cà phê, đồ uống nhẹ, và trà không thảo dược). Nicotin và caffein có thể làm mạch máu co nhỏ. Những thuốc này có thể gây ra các đợt tấn công của hiện tượng Raynaud hay làm đợt phát bệnh trở nên tồi tệ hơn.
+ Tránh những thuốc gây ra hay làm nặng thêm bệnh như thuốc ảnh hưởng đến lưu thông máu, bao gồm “cold medicine” chứa ephedrine tổng hợp; một vài thuốc chữa tim mạch; và thuốc chữa đau nửa đầu. Không tự ý bỏ thuốc theo đơn của bác sĩ như chẹn Beta. Hỏi bác sĩ, bạn có thể làm những gì để giảm ảnh hưởng của hiện tượng Raynaud khi bạn vẫn dùng những thuốc đó.
+ Uống nhiều nước để tránh tình trạng thiếu nước, cái mà có thể giảm lượng máu di chuyển qua mạch và làm xuất hiện cũng như tồi tệ hơn đợt phát bệnh của Raynaud.
+ Cố gắng ăn nóng trước khi đi ra ngoài. Mặc dù không có bằng chứng nào về điều này nhưng một số người tin rằng ăn làm tăng nhiệt và giúp giữ ấm cho cơ thể bạn.

Quỳnh NguyễnCLB Tiếng Anh - Đại học Y Hà Nội (HMU English Club)
Theo: webmd.com

Vĩnh Bảo sưu tầm 2/2/2014