Mầu của tết

Trong một bài thơ vào loại lạ lùng nhất của phong trào thơ mới 30-45, thi sĩ trẻ Đoàn Phú Tứ đã viết một cặp câu khét tiếng "Mầu thời gian không xanh. Mầu thời gian tím ngắt". Có thể nói đây là lần đầu tiên trong tiếng Việt, thời gian vốn dĩ siêu hình đã hiển lộ tròn màu rõ nét. Nhưng có một mầu được rất nhiều người công nhận, rực rỡ đậm nét nhất trong lung linh muôn vàn sắc xuân, chắc chắn đấy phải là những nét mầu của ngày tết.---------------------------------

>> 

-----------------------------------------

Thường thường, thời gian chỉ mơ hồ khoe mầu trong một vài thời đoạn tinh tế đặc biệt nào đó, ví như ở mùa Thu hay mùa Xuân chẳng hạn. Sắc thu với những tiêu tao lá ngô đồng vàng rơi, với những mây xám ngổn ngang nặng trĩu sát khí (không phải ngẫu nhiên mà các bậc đế vương phương Đông thường chọn mùa thu là mùa khởi binh), nên màu căn bản của Thu thuộc về lạnh lẽo Âm. Ngược lại, sắc xuân với những mơn mởn xanh của lá non chồi biếc, với những hây hây đỏ của cặp má thiếu nữ tương chiếu lẫn vào sắc hồng của hoa đào (Nhân diện đào hoa tương ánh hồng), nên mầu căn bản của Xuân thuộc về nồng ấm Dương, rực rỡ đạm nét nhất.

Khoảng hơn chục năm lại đây, Tết Nguyên Đán ở Hà Nội đã nuối tiếc bớt đi quá nhiều những mầu đáng kể. Cái tay trung niên gốc người Nhật Tân suốt mấy năm nay chuyên buôn đào cành đào thế từ Sơn Tây từ Phú Thọ về bán sỉ ở chợ hoa Cống chéo Hàng Lược đã thở dài bảo vậy. Thôi, khỏi nhắc đến hoành tráng bánh pháo đỏ kinh điển Bình Đà nữa, chuyện xưa rồi, nhưng cứ thử nhìn thật kỹ đoá hồng đào ngoại tỉnh này xem. Không những cánh của nó bị mỏng lớp mà sắc thắm cũng bị kém hơn nhiều nếu phải so với đào cũ Nhật Tân, hồi vườn ở đây còn mênh mông trùng trùng điệp điệp gốc đào chưa bị đám bê tông cốt thép của khu biệt thự liền kề hay chung cư cao cấp hung bạo lấn. Mầu đào đã không còn nồng nàn thắm thì đương nhiên má của mấy thiếu nữ đứng bán hoa đào dọc theo hai bên đường đê Yên Phụ cũng tai tái vắng sắc hồng. Mùa Xuân sẽ phôi pha nhanh hơn khi mà tết nhất hụt thiếu đi những gam mầu đỏ.

         

Thực ra cái đẹp của mầu tết không hẳn là sự độc chiếm chói lọi của bất cứ mầu nào, mà nó đẹp ở chỗ hài hoà trộn lẫn của vô vàn tự nhiên mầu sắc. Trong tập "Thôn ca", thi sĩ nhà quê Đoàn Văn Cừ đã rưng rưng miên man miêu tả chợ tết Bắc Bộ cách đây chừng già nửa thế kỷ. "Sương hồng lam ôm ấp nóc nhà gianh. Trên con đường viền trắng mép đồi xanh. Tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa. Bà cụ lão bán hàng bên miếu cổ. Nước thời gian gội tóc trắng phau phau. Hai người thôn gánh lợn chạy đi đầu. Con bò vàng ngộ nghĩnh đuổi theo sau. Thúng gạo nếp đong đầy như núi tuyết". Xa xưa, mầu của tết thường là mầu của ấm no điềm đạm dư dật phảng phất phồn thực, bởi trời đất đang manh nha một khí Dương lực lưỡng. Vì thế cây cỏ khát khao nảy nở và con người rạo rực muốn yêu nhau. Bây giờ ở những đô thị lớn, kinh tế ồn ào phát triển, nhiều nơi no ấm đã tràn ra thành thừa mứa, và người ta liều lĩnh đem mầu cao cả của những ngày tết dung tục pha phách vào ngày thường.

Bát canh măng hầm chân giò sóng sánh nâu cùng với bánh chưng mướt mát xanh đã bị ăn ngay từ những ngày hè tầm thường nóng chảy mỡ. Thịt đông giò xào mờ mờ thăm thẳm một mầu nấm hương mộc nhĩ thì đã có quanh năm, cứ tiện tay mở ngăn đá tủ lạnh là thấy. Mầu của đời thường hớt hải trọc phú đã xô bồ đè nhoè cái mầu hiếm hoi thong thả cao sang của ngày tết. Có phải vì cái thói quen ăn vã thiêng liêng như thế nên một đài truyền hình đã thô bạo dựng cả một chương trình gọi là "kết nối những trái tim", trắng trợn đem những người mang vẻ yêu nhau, chất lên một chuyến xe rồi cả anh cả ả oang oang tỏ tình trước nhan nhản người xem. Hỡi ơi, lời yêu vốn là lời thì thầm nói nhỏ, nó thiêng liêng sâu sắc là vì sự dịu dàng tự biết sự trầm lắng vị tha, bất cần ngồn ngộn sự chứng kiến của đám đông. Lời yêu được hợm hĩnh hét qua loa thì là lời huyênh hoang của quảng cáo. Có phải vậy chăng mà hôm nay đám trẻ từ 9X trở xuống đã hết sạch cồn cào nỗi mong chờ chóng tới ngày Tết.

Ngoài một màu hồng đỏ chủ đạo, mấy ngày Tết còn lưu một mầu phơn phớt huyền hoặc rất khó tả của ký ức. "Những người muôn năm cũ. Hồn bây giờ ở đâu". Tết là thêm mới nhưng cũng là ngày thiết tha nhớ cũ, tổ tiên ông bà sẽ quây quần cùng về che chở phù hộ cho đám con cháu đang nông nổi mưu sinh trong lẫn lộn. Bởi thế nhà nào nhà nấy từ đêm giao thừa cho đến hết ngày mùng năm hoá vàng, nơi bàn thờ tổ tiên luôn giữ một mầu biết ơn trân trọng. Thường là một mâm đồng cỗ cúng cạnh một mâm gỗ son ngũ quả ngan ngát trầm hương. Tất cả bọn người đang sống bỗng quên danh lợi xì sụp chân thành khấn khứa. Ai ai mặt cũng long lanh một màu thành thực sám hối, từ quan chí dân tất thẩy sắc diện đều thăng hoa thành thánh thiện.

Rồi qua rằm Giêng, mầu tết nhạt đi thấy rõ, mọi người lại hùng hục trở về tranh giành với thường nhật. Mầu hồng của hoa đào, mầu thanh bạch của ăn năn bị mờ dần vào mầu vàng của kim ngân tạo ra một mầu rất xa tết.

Những người tử tế đành tự an ủi lạc quan hy vọng, phía trước luôn luôn có một mùa Xuân./.

VietBao.vn (Theo Songmoi)

Màu Thời Gian

Tác giả: Đoàn Phú Tứ

Sớm nay tiếng chim thanh Trong gió xanh Dìu vương hương (2) ấm thoảng xuân tình Ngàn xưa không lạnh nữa, Tần Phi (3) Ta lặng dâng nàng Trời mây phảng phất nhuốm thời gian (4) Màu thời gian không xanh Màu thời gian tím ngát (5) Hương thời gian không nồng Hương thời gian thanh thanh (6) Tóc mây một món chiếc dao vàng (7) Nghìn trùng e lệ phụng (8) quân vương Trăm năm tình cũ lìa không hận Thà nép mày hoa thiếp phụ chàng (9) Duyên trăm năm đứt đoạn Tình muôn thuở còn hương Hương thời gian thanh thanh Màu thời gian tím ngát (10) Lời chú của Hoài Thanh và Hoài Chân (trích Thi Nhân Việt Nam):  (1) Không ai ngờ một cái đầu đề có tính cách triết học như thế lại dùng để nói một câu chuyện tâm tình.  (2) Hãy để ý đến cái âm điệu vấn vương của mấy chữ này.  (3) Thi nhân mượn sự tích người xưa để giữ vẻ kín đáo cho câu chuyện. Xưa có ngưòi cung phi, nàng Lý phu nhân, lúc gần mất, nhất định không cho vua Hán Võ Đế xem mặt, sợ trông thấy nét mặt tiều tụy vua sẽ hết yêu. Cái tên Tần phi, thi nhân đặt ra vì một lẽ riêng.  "Ngàn xưa không lạnh nữa" : Chuyện xưa đã hầu quên nay nhớ lại lòng lại thấy nôn nao.  (4) Thi nhân muốn nói dâng hồn mình cho người yêu. Song nói như thế thì sẽ sỗ sàng quá. Vả người thấy mình không có quyền nói thế, vì tình yêu ở đây chưa từng được san sẻ. Nên phải mượn cái hình ảnh "trời mây phảng phất nhuốm thời gian" để chỉ hồn mình. Chữ "nhuốm" có vẻ nhẹ nhàng không nặng nề như chữ "nhuộm". Chữ "dâng" hơi kiểu cách.  (5) Người Pháp thường bảo thời gian màu xanh. Nhưng thi nhân nhớ lại thời xưa, hồi người đương yêu, cứ thấy màu thời gian tím ngát vì người riêng thích một thứ hoa tím, và màu hoa lẩn với người yêu.  (6) Hương thời gian là hương thứ hoa kia mà cũng là hương yêu, một thứ tình yêu qua đã lâu rồi, nên chỉ thấy thanh sạch, nhẹ nhàng.  (7) Nàng Dương Quý Phi lúc mới vào cung, tính hay ghen, bị Đường Minh Hoàng đưa giam một nơi. Nhưng nhà vua nhớ quá, sai Cao Lực Sĩ ra thăm. Dương Quý Phi cắt tóc gửi vào dâng vua. Vua trông thấy tóc thương quá, lại vời nàng vào cung.  Đoàn Phú Tứ hợp chuyện này và chuyện Lý phu nhân làm một và tưởng tượng một người cung phi lúc gần mất không để vua xem mặt chỉ cắt tóc dâng, gọi là đáp lại trong muôn một mối tình trìu mến của đấng quân vương.  — đây không có chuyện cắt tóc nhưng có chuyện khác cũng tương tự như vậy.  (8) Chữ "phụng" rất kín đáo, chữ "dâng" sẽ quá xa vời, chữ "tặng" quá suồng sã.  (9) í nói: thà phụ lòng mong mỏi của chàng; còn hơn gặp chàng trong lúc dung nhan tiều tụy để di hận về sau.  (10) "Tím ngát" tả đúng mối tình dìu dịu. "Tím ngắt" sẽ đau đớn quá.

Vĩnh Bảo sưu tầm 2/2/2014