Tục lì xì bắt nguồn từ đâu?
Ở Châu Á, bên cạnh Việt Nam còn có Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Campuchia… cũng có tục “lì xì” mừng tuổi đầu năm. Vậy tục lệ lâu đời và phổ biến này bắt nguồn từ đâu?
-----------------------------------
-----------------------------------
Tết là nét văn hóa đặc sắc của người Việt Nam nói riêng và nhiều nước Châu Á nói chung. Trong ngày đầu xuân, một tục lệ quen thuộc, mang nhiều ý nghĩa đẹp đẽ, vốn tồn tại lâu đời trong Tết cổ truyền của nhiều dân tộc Châu Á chính là tục mừng tuổi đầu năm, hay còn gọi là tục lì xì.
 |
Phong bao mừng tuổi tượng trưng cho lời cầu chúc may mắn, sức khỏe và tài lộc mà người tặng gửi tới người nhận. Nhận được hay cho đi nhiều phong bao lì xì trong ngày Tết đều được coi là điều may mắn. Người nhận thì được hưởng lộc mà người trao thì chắc chắn đã có một năm phát tài phát lộc nên giờ “chia lộc” cho những người xung quanh...
Ý nghĩa của phong bao lì xì không nằm ở số tiền mừng mà quan trọng là ở thiện ý, ở ý nghĩa tốt đẹp của hành động. Tiền lì xì thường là những món tiền nhỏ, gồm cả tiền lẻ và tiền chẵn.
 |
Ở Châu Á, bên cạnh Việt Nam còn có Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Campuchia, Philippines, Myanmar… cũng có tục “lì xì” mừng tuổi đầu năm.
Không biết tục “lì xì” đã ra đời từ bao giờ nhưng nó đã được lưu truyền từ năm này sang năm khác và đến giờ vẫn được gìn giữ như một nét văn hóa đẹp. Trong ngày đầu năm, mọi người đến chúc Tết người thân, họ hàng, bạn bè, thăm hỏi lẫn nhau và sẽ không quên mừng tuổi người già, trẻ nhỏ.
 |
Mừng tuổi đầu năm là một hành động ước lệ, tượng trưng cho lời cầu chúc may mắn, sức khỏe và sự sung túc tới cho gia chủ.
|
Màu đỏ của phong bao tượng trưng cho sự may mắn, đỏ đắn. Hình ảnh chiếc phong bao còn tượng trưng cho sự kín đáo, những bất ngờ thú vị chờ đợi phía trước. Đồng thời, chiếc phong bao cũng là một cách ứng xử tinh tế của người Á Đông khi người tặng không muốn có sự so bì, tị nạnh giữa những người được nhận.
Thường người ta sử dụng những tờ tiền mới để mừng tuổi đầu năm. Tiền mới tượng trưng cho sự mới mẻ, tinh khôi, một khởi đầu mới. Khi được nhận lì xì, văn hóa ở nhiều nước phương Đông quy định ngầm rằng người nhận chỉ được mở phong bao sau khi người trao tặng đã ra về để thể hiện phép lịch sự.
 |
Ở Trung Quốc, vào dịp đầu năm, nếu có trẻ nhỏ “vòi” tiền mừng tuổi, người lớn không bao giờ từ chối bởi nếu làm như vậy, cả năm sau sẽ không may mắn. Theo tục lệ truyền thống, trẻ em thường chúc người mừng tuổi cho mình những điều may mắn, tốt đẹp trước khi đón nhận chiếc phong bao. Những chiếc phong bao này sau đó sẽ được tích lại, cất dưới gối ngủ trong khoảng một tuần rồi mới mở ra.
Nguồn gốc của tục lì xì cũng được cho là bắt nguồn từ Trung Quốc. Dưới triều đại nhà Tần, người già thường tích những đồng xu nhỏ, buộc lại với nhau bằng một sợi chỉ đỏ. Tiền này được coi là tiền may mắn giúp xua đi tà khí và bảo vệ những người trẻ trong nhà khỏi bệnh tật, xúi quẩy.
 |
Với ý nghĩa tốt đẹp đó, dần dần người ta đã hình thành tục lệ tặng tiền mừng tuổi cho người già, trẻ nhỏ trong ngày đầu xuân với niềm tin đây sẽ là tiền may mắn, giúp gia chủ gặp nhiều thuận lợi, đỏ đắn trong năm mới. Sau này, khi ngành in đã phát triển, hình tượng sợi chỉ đỏ buộc vào đồng tiền xu được thay thế bằng những chiếc phong bao đỏ.
 |
Ở hầu hết các nước, khi mừng tuổi đầu năm, người ta đều ưa chuộng dùng phong bao đỏ nhưng riêng ở Nhật Bản, món tiền này được đựng trong phong bao trắng có đề tên của người nhận, thể hiện một sự trân trọng.
Những người Mã Lai theo đạo Hồi sinh sống ở Malaysia, Brunei, Indonesia và Singapore cũng sớm tiếp nhận tục lệ mừng tuổi người già và trẻ nhỏ trong Tết Eid al-Fitr của người Hồi giáo. Tuy vậy, thay vì dùng phong bao đỏ, họ dùng phong bao xanh lá cây.
Vào dịp Tết Eid al-Fitr, những gia đình Hồi giáo thường chuẩn bị sẵn nhiều phong bao xanh lá cây để tặng khách đến thăm nhà. Họ không chỉ mừng cho người già, trẻ nhỏ mà tất cả bạn bè, họ hàng, làng xóm… tới chơi nhà đều được nhận, thậm chí những người không thể đến chơi nhà họ vào dịp Tết Eid al-Fitr cũng vẫn được chủ nhà gửi nhờ phong bao cho người khác đem về tặng giúp. Hành động này thể hiện sự hào phóng mà mọi người dành cho nhau trong dịp lễ quan trọng của người Hồi giáo. Vietbao.vn ( Theo Dân trí)
Theo tác giả Hạo-nhiên Nghiêm Toản [1], "lì xì" có gốc là từ 利市 (lợi thị) trong tiếng Trung. Từ này phiên âm kiểu pinyin là lì shì, có ba nghĩa như sau:
Lì xì
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Lì xì là một tên gọi của tục lệ mừng tuổi trẻ em trong dịp Tết Nguyên đán ở các nước Á Đông và Việt Nam, đó là lệ đặt tiền vào chiếc phong bì nhỏ có trang trí màu vàng son rực rỡ để mừng tuổi trẻ em. Trong phương ngữ miền Nam của tiếng Việt, tiền ấy được gọi là tiền Lì-xì.
Từ nguyên
Theo tác giả Hạo-nhiên Nghiêm Toản [1], "lì xì" có gốc là từ 利市 (lợi thị) trong tiếng Trung. Từ này phiên âm kiểu pinyin là lì shì, có ba nghĩa như sau:- Số lời thu được do mua bán mà ra ;
- Tốt lành, có lợi. Tháng Chạp ngày 24, khắp thị tỉnh (nhà quê, kẻ chợ) đều làm lễ rước Na (để khu trừ quỷ dữ), trống (rước) Na đến khắp mọi nhà cầu xin Lợi-thị (Theo Đông-kinh mộng-hoa-lục). - Khi người phụ nữ lấy chồng về đến cửa, mọi người đi theo cũng như người nhà đều xin Lợi-thị (hoặc đồ vật, hoặc là tiền) ;
- Vận tốt, vận may. Sách "Bắc-mộng-tỏa-ngôn" rằng : "Khi Hạ-hầu Tư chưa gặp thời, còn luân lạc linh đinh, người ta gọi Tư là viên Tú-tài chẳng Lợi-thị" ;
Trong cả ba trường hợp, "lợi-thị" hay "lì-xì', đều có nghĩa là được lợi, được tiền, được may mắn. Tác giả Hạo-nhiên khẳng định rằng tiền Lì-xì, mừng tuổi, chính là thứ tiền đem lại cái hên, điều lành, điều tốt, cho trẻ em dịp đầu xuân.
Tuy nhiên, giả thuyết rằng chữ Lì-xì là hai chữ Hán-Việt "lợi thị"(利是) đọc theo âm Quảng Đông được chấp nhận rộng rãi. Phong tục tặng phong bao bằng giấy điều trong đựng tiền cũng có ở Trung Quốc. Trong tiếng Quan Thoại, tục này được gọi là 紅包 ("hồng bao"), trong tiếng Quảng Đông là 利是 (lợi thị), 利市 (lợi thị) hoặc 利事(lợi sự). Tuy nhiên, ở Trung Quốc, tục lệ lì xì không chỉ có trong Tết Nguyên Đán mà còn trong nhiều dịp khác, cũng không chỉ dành cho trẻ em.
Chú thích
^ Hạo-nhiên NGHIÊM TOẢN, PHIẾM LUẬN NHÂN TÌM NGHĨA HAI CHỮ "LÌ XÌ", Đặc san Xuân Danh-từ chuyên-
.
Tục lì xì ở một số nước Á Đông
Mừng tuổi là một phong tục rất phổ biến ở nhiều nước phương Đông với hy vọng một năm mới an khang, thịnh vượng sẽ đến với cả người cho và người nhận.
Trung Quốc
Nhật Bản
Hàn Quốc
Singapore
Hong Kong
Macau
Malaysia
Thanh Hương
Ý nghĩa tục “lì xì” đầu xuân
Nhiều người trong chúng ta đã quá quen với những chiếc phong bao lì xì trong mỗi dịp Tết. Trẻ con thì được nhận tiền lì xì hay ăn chóng lớn; người già cũng được con cháu lì xì mừng thọ chúc sức khoẻ. Nghe hai tiếng “lì xì” người ta liền tưởng tới bao giấy màu đỏ, nho nhỏ bằng phần tư trang giấy học trò, bên trong có xếp mấy tờ tiền mới. Vậy hai tiếng “lì xì” có xuất xứ như thế nào?
Tục lì xì có khá nhiều nguồn gốc khác nhau. Ngày xưa, ở Đông Hải có một cây đào to, có rất nhiều yêu quái sống trong bộng cây, như hồ ly tinh, chuột tinh… Chúng luôn muốn ra ngồi bộng cây để gây hại bá tánh, song lúc nào cũng bị các thần tiên ở hạ giới canh giữ.
Tuy nhiên, cứ vào lúc giao thừa thì tất cả các thần tiên đều phải về trời để nhận công việc mới theo sự phân công của Thượng đế. Nhân cơ hội này, có một loài yêu quái có tên là con Tuy xuất hiện để xoa đầu trẻ con đang ngủ khiến trẻ giật mình khóc thét rồi bị sốt hoặc trở nên ngớ ngẩn. Vì vậy các gia đình có con nhỏ thường thức suốt cả đêm để canh không cho con Tuy ám hại con mình. Một lần có mấy vị tiên đi ngang nhà kia hoá thành những đồng tiền nằm bên chỗ mấy đứa trẻ. Thấy vậy, cha mẹ chúng đem gói những đồng tiền này vào tấm vải đỏ. Khi con Tuy đến, những đồng tiền trong tấm vải đỏ liền loé sáng khiến con Tuy sợ hãi bỏ chạy. Phép lạ này nhanh chóng lan truyền ra khắp nhân gian, nên khi tết đến, người ta lại bỏ tiền vào trong những cái túi màu đỏ tặng trẻ con, gọi là tiền mừng tuổi nhưng thực tế là để tống khứ con Tuy.
Một truyền thuyết khác cho rằng, tục tặng tiền mừng tuổi bắt nguồn từ đời nhà Đường (Trung Quốc). Năm đó, Dương Quý Phi hạ sinh một hoàng tử. Được tin mừng, vua Đường Huyền Tông đích thân đến thăm và ban cho Dương Quý Phi một số vàng bạc gói trong tấm giấy đỏ. Dương Quý Phi coi đó vừa là tiền mừng vừa là chiếc bùa hoàng đế ban tặng con trẻ để trừ tà. Việc này đồn đại ra ngoài dân gian, người ta bắt chước tặng tiền mừng và coi đây như món lộc trừ tai hoạ, mang lại nhiều may mắn cho trẻ con.
Tục “lì xì” là một phần đậm đà của phong vị Tết Việt Nam, đặc biệt đối với trẻ con, khiến trẻ nhớ tới Tết như một thời điểm mở đầu năm mới. Cuốn từ điển thời nay do Viện Ngôn ngữ học, Trung tâm Từ điển học chẳng hạn, mục từ lì xì giải thích: “Lì xì là mừng tuổi (bằng tiền). Tiền lì xì cho các cháu ngày mồng một Tết”. “Lì xì” bằng tiền không chỉ giới hạn trong mùng một Tết, mà “liền tù tì” suốt 3 ngày đầu năm, thậm chí kéo dài tận những ngày “mùng” cuối cùng của Tết như mồng 9, mồng 10.
Tiếng “lì xì” có gốc là “lợi thì” trong tiếng Trung. Trong tiếng Quan Thoại, tục này được gọi là “hồng bao”, trong tiếng Quảng Đông là “lợi thị” hoặc “lợi sự”. Dù được gọi với tên gọi nào, lì xì cũng mang nghĩa là tiền hên, tiền may mắn, điều lành, điều tốt…
Phong bao lì xì cũng mang nhiều ý nghĩ tốt đẹp. Phong bao tượng trưng cho sự kín đáo - không muốn có sự so bì dẫn đến chuyện xích mích, không vui trong ngày tết. Bao lì xì thường có màu đỏ, với người Châu Á màu đỏ là một trong những màu cát tường nhất trong những lễ hội.
Phong bao lì xì còn tượng trưng cho tài lộc - người ta nhận được hay cho đi càng nhiều bao lì xì thì người ta càng tin rằng mình đã phát tài phát lộc… Phong tục lì xì có ý nghĩa tốt đẹp như vậy, nên nó được người Việt giữ gìn và duy trì đến tận ngày nay.
Người Việt Nam theo tục lệ từ xưa, hằng năm, cứ vào sáng mồng một Tết Nguyên đán là con cháu trong nhà lần lượt nói lời chúc tết, chúc thọ và tặng quà hoặc một số tiền cho ông bà, cha mẹ mình. Sau đó, con cháu được ông bà, cha mẹ “lì xì” lại một phong bao màu đỏ, bên trong đựng một ít tiền gọi là lấy hên và mang lại niềm vui trong ngày đầu năm mới. Không chỉ người lớn mừng tuổi con cháu, mà trứơc đây theo cổ truyền, con cháu phải mừng tuổi ông bà trước.
Tục mừng tuổi nay còn đó. Ông bà, cha mẹ, chú bác, cô dì, cậu mợ lì xì lớp cháu, con. Khách tới nhà ai chúc Tết lì xì trẻ con của nhà đó. Hoặc chủ nhà đón khách tới chúc Tết lì xì trẻ em đi theo khách. Ý nghĩa chính không nằm ở “tiền” mà quan trọng là lòng mong ước cầu chúc các cháu hay ăn chóng lớn, vui chơi, học hành tấn tới, còn phong bì nặng nhẹ nhiều ít (tiền) không phải là điều đáng để tâm lắmThu Huyền tổng hợp.Thu Huyền tổng hợp
Vĩnh Bảo sưu tầm 2/2/2014
|
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét